De geschiedenis van de Zaanse klokkenmaker Kornelis Michielsz. Volger
Het leven van Kornelis (ook wel: Cornelis) Michielsz. Volger: van Akersloot tot Wormerveer, met bijzondere torenuurwerken, vroege Zaanse wandklokken en de zaagklok van 1678.
Wie tegenwoordig een Zaanse klok ziet, denkt al snel aan de sierlijke houten kast, de koperen gewichten en het vertrouwde tikken van de slinger. Maar achter deze bijzondere uurwerken schuilt een geschiedenis van vakmanschap, ondernemerschap en technische ontwikkeling. Een van de vroegste bekende klokkenmakers die daaraan een belangrijke bijdrage leverden was Kornelis Michielsz. Volger (ca. 1620–1683). Hij begon zijn loopbaan in Akersloot en zou later in Wormerveer een plaats verwerven in de geschiedenis van de Zaanse klokkenmakerij.
Kornelis groeide niet op in een bekende klokkenmakersfamilie. Zijn vader, Michiel Remmen Volger, handelde in schelpen. Hoe Kornelis het klokkenmakersvak precies leerde, weten we niet. Wel blijkt uit historische documenten en bewaard gebleven uurwerken dat hij zich ontwikkelde tot een veelzijdige vakman. Hij vervaardigde grote torenuurwerken, hield zich bezig met kleinere uurwerken en zocht naar praktische oplossingen om zijn werkzaamheden te vergemakkelijken. Zijn leven voerde hem bovendien naar een streek waar handel, windmolens, papiermakerij en ambacht nauw met elkaar verweven waren.
Op deze pagina volgen we het leven van Kornelis Michielsz. Volger, van zijn familie en vroege werkzaamheden in Akersloot tot zijn jaren in Wormerveer. We ontdekken zijn bijzondere torenuurwerken, zijn verbindingen met de Zaanse papiermolens en het kleine windmolentje waarmee hij in 1677 uurwerk- en ijzerwerk wilde laten vijlen. Ook zijn familie, zijn doopsgezinde omgeving en de mensen met wie hij samenleefde en werkte, komen aan bod.
Aan de hand van oude archiefstukken, historische publicaties en bewaard gebleven uurwerken proberen we zijn levensverhaal zo nauwkeurig mogelijk te reconstrueren. Niet alle vragen zijn na ruim drie eeuwen te beantwoorden, maar juist de kleine, soms verrassende details brengen ons dichter bij de man achter de klokken.
We maken samen een reis naar het zeventiende-eeuwse Noord-Holland, waar de geschiedenis van de Zaanse klok tot leven komt.
Het leven van Kornelis Volger in vogelvlucht (ca. 1620–1683)
Ca. 1620 | Geboren in Akersloot
Kornelis Michielsz. Volger wordt vermoedelijk rond 1620 geboren in Akersloot. Zijn vader, Michiel Remmen Volger, is schelpenhandelaar. Hoe Kornelis het uurwerkmakersvak leert, is niet bekend.
1655–1656 | Een torenuurwerk voor Akersloot
Op 10 september 1655 krijgt Kornelis opdracht een nieuw torenuurwerk voor Akersloot te vervaardigen. De overeengekomen prijs bedraagt 900 gulden. Het uurwerk komt in 1656 gereed.
Tussen 1655 en 1663 | Van Akersloot naar Wormerveer
Kornelis vestigt zich met zijn vrouw Niesje Claes in Wormerveer, waar haar familie belangen heeft in de papierindustrie. Wanneer zij precies verhuizen, is niet bekend. In de jaren zestig is Kornelis er aantoonbaar als uurwerkmaker actief.
1662–1664 | Het bijzondere torenuurwerk van De Rijp
Op 17 mei 1662 krijgt Kornelis opdracht een nieuw torenuurwerk voor de Grote Kerk in De Rijp te maken. Het indrukwekkende uurwerk, opgebouwd uit eikenhout en ijzer, wordt vermoedelijk in 1663 geplaatst. In 1664 is de betaling afgerond.
1663 en 1665 | Vroege Zaanse wandklokken
Uit deze jaren zijn twee vroege Zaanse klokken bekend die de naam van Kornelis Volger dragen. Ze behoren tot de oudste gesigneerde voorbeelden van een kloktype dat later zo kenmerkend zou worden voor de Zaanstreek.
Omstreeks 1665 | Een torenuurwerk voor Zuidschermer
Ook het torenuurwerk van het Zwarte Kerkje in Zuidschermer wordt aan Kornelis toegeschreven. Samen met de uurwerken van Akersloot en De Rijp vormt het een belangrijk onderdeel van zijn bekende werk.
1669 | Belangen in de papierindustrie
Kornelis verkoopt een aandeel in papiermolen De Oude Blauw te Wormerveer. De historische publicaties verschillen over de precieze omvang van dit aandeel, maar de transactie laat zien dat zijn werkzaamheden en familiebelangen verder reikten dan de klokkenmakerij.
15 oktober 1670 | Een bijzondere passer
Een bewaard gebleven passer met de naam van Kornelis Volger en de datum 15 oktober 1670 vormt een tastbare herinnering aan het gereedschap van de zeventiende-eeuwse uurwerkmaker.
1677 | Vijlen met behulp van de wind
Op het dak van zijn huis in Wormerveer plaatst Kornelis een klein windmolentje, dat hij De Uurwijser noemt. Het dient om uurwerkonderdelen en ander ijzerwerk mechanisch te vijlen. In juni 1677 krijgt hij toestemming om hiervoor windkracht te gebruiken.
1678 | Een opmerkelijk Zaanse uurwerk: de zaagklok
Een bijzonder huisuurwerk uit 1678 wordt aangedreven door zijn eigen gewicht. Deze zaagklok laat zien hoe veelzijdig de vroege Zaanse uurwerkmakers waren.
Omstreeks 1683 | Het einde van een werkzaam leven
Kornelis overlijdt vermoedelijk omstreeks 1683. Een latere publicatie noemt 7 november als sterfdatum; een oorspronkelijke registratie daarvan is nog niet teruggevonden. Zijn naam leeft voort op de uurwerken die met hem verbonden zijn.
De afkomst en Zaanse ondernemersgeest van Kornelis Michielszoon Volger (ca. 1620–1683)
De weg van Akersloot naar Wormerveer vertelt veel over de wereld waarin Kornelis zijn vakmanschap ontwikkelde. In zijn familiegeschiedenis komen schelpenhandel, molentechniek en de ondernemende Zaanstreek samen.
De vroege jaren in Akersloot: tussen schelpenhandel en ambacht
Kornelis Michielsz. Volger werd vermoedelijk rond 1620 geboren in het Noord-Hollandse dorp Akersloot, waar zijn familie al generaties lang woonde. De naam Volger kwam vooral voor in West-Friesland en de Zaanstreek. Zijn vader, Michiel Remmen Volger, verdiende de kost als schelpenhandelaar. Schelpen waren in die tijd een belangrijke grondstof voor de kalkbranderijen, waar ze werden verwerkt tot kalk voor onder meer de bouw. Kornelis groeide dus op in een gezin waarin handel en ondernemerschap een vanzelfsprekend onderdeel van het dagelijks leven waren. Hoe hij later het ambacht van uurwerkmaker leerde, is vooralsnog onbekend.
Kornelis was een van de vijf zonen van Michiel Remmen Volger. Zijn broers kozen ieder hun eigen weg. Wouter zette de schelpenhandel van zijn vader voort, terwijl Willem zijn toekomst overzee zocht. Hij trad in dienst van de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) en bekleedde daar belangrijke functies. De broers Jacob en Jan bleven dichter bij huis en raakten later betrokken bij de Zaanse papierindustrie.
Vooral Jacob zou een belangrijke plaats innemen in de verdere geschiedenis van de Zaanse klokkenmakerij. Hij trouwde met Grietje Gerrits, afkomstig uit een familie die nauw verbonden was met de papiermolens van Wormerveer. Hun zoon Dirck Jacobsz. Volger zou later eveneens uurwerkmaker worden. Daarmee ontstond binnen de familie een bijzondere verbinding tussen twee ambachten die in de zeventiende-eeuwse Zaanstreek volop in ontwikkeling waren: de papiermakerij en de klokkenmakerij.
De technische vernieuwingen van Cornelis van Uitgeest
Kornelis groeide op in een streek waar windmolens een steeds belangrijkere rol speelden in het dagelijks leven. Een van de bekendste vernieuwers uit deze omgeving was Cornelis Corneliszoon van Uitgeest, die rond 1593 een belangrijke bijdrage leverde aan de ontwikkeling van de houtzaagmolen. Door toepassing van een krukas kon de draaiende beweging van een windmolen worden omgezet in de op- en neergaande beweging van zaagramen. Daarmee werd het mogelijk om hout op grote schaal met windkracht te zagen.
Of Kornelis in zijn jeugd rechtstreeks met deze molentechniek in aanraking kwam, weten we niet. Wel groeide hij op in een omgeving waarin vakmanschap, handel en technische vernieuwing steeds nauwer met elkaar verbonden raakten.
Molentechniek en uurwerkmakerskunst
Windmolens en uurwerken lijken op het eerste gezicht heel verschillende werktuigen, maar beide maken gebruik van assen, tandwielen en zorgvuldig op elkaar afgestemde bewegingen. Vooral bij grote torenuurwerken waren kennis van mechanica en nauwkeurig metaalwerk onmisbaar.
Waar en bij wie Kornelis het klokkenmakersvak leerde, is niet overgeleverd. Zijn latere werk laat zien dat hij zowel het grote smeedwerk van torenuurwerken als de verfijndere techniek van huisuurwerken beheerste.
De verbinding met de Zaanse papierindustrie
Door zijn huwelijk met Niesje Claes kwam Kornelis in aanraking met de Wormerveerse papiermakerswereld. Haar familie bezat belangen in verschillende molens. Toen hij zich in Wormerveer vestigde, werd hij onderdeel van een omgeving waarin ambacht, handel en gezamenlijk ondernemerschap nauw verweven waren.
Kornelis bezat zelf onder meer een aandeel in papiermolen De Oude Blauw. Verderop in dit artikel bekijken we hoe deze familiebanden en molenbelangen in elkaar zaten.
Het gezinsleven van Kornelis Volger aan de Zaanweg
Naast zijn werkzaamheden als uurwerkmaker had Kornelis Michielsz. Volger een gezin met zijn vrouw Niesje Claes. Samen kregen zij twee dochters, Aagje en Maritje Cornelis. Over het dagelijks leven van het gezin is weinig bekend, maar historische gegevens geven ons wel een beeld van de omgeving waarin zij woonden.
Het gezin vestigde zich aan het Zuideind in Wormerveer, in de buurt van de voormalige Zuidersluis en de Knipsloot, aan wat tegenwoordig de Zaanweg heet. Hier woonden veel leden van de Friese Doopsgezinde Gemeente, onder wie verschillende kooplieden, ambachtslieden en ondernemers die nauw betrokken waren bij de groeiende Zaanse industrie.
Voor Kornelis was dit een passende omgeving om zijn klokkenmakersbedrijf uit te oefenen. De nabijheid van de Zaan, de vele windmolens en de bedrijvigheid langs het water maakten het Zuideind tot een levendig deel van Wormerveer. In deze buurt bevonden zich niet alleen zijn woning en werkplaats, maar ook familieleden met wie hij zakelijke en persoonlijke banden onderhield.
Ook zijn neef Dirck Jacobsz. Volger, die later eveneens uurwerkmaker werd, woonde aan het Zuideind. Zijn woning wordt in historische publicaties gesitueerd ter hoogte van de huidige Zaanweg 17. Zo bleef het klokkenmakersvak binnen de familie Volger verbonden met dezelfde Wormerveerse omgeving.
De woning aan het Zuideind was ook de plek waar Kornelis werkte. Juist daar zou hij later een opmerkelijke toepassing van windkracht bedenken voor zijn klokkenmakersambacht.
De Wormerveerse papierfamilie en de nalatenschap van Claes Dircksz.
De familie van Niesje Claes speelde een belangrijke rol in de ontwikkeling van de Wormerveerse papierindustrie. Haar grootvader, Dirck Gerritsz. (1565–1626), behoorde tot de vroege ondernemers die betrokken waren bij de opkomst van de papiermakerij aan de Zaan. Daarnaast was hij actief binnen de Friese Doopsgezinde Gemeente.
Zijn zonen Claes Dircksz. (1603–1665), de vader van Niesje, en Gerrit Dircksz. (1601–1659) zetten de betrokkenheid van de familie bij de papierindustrie voort. Zij hadden belangen in papiermolens en maakten deel uit van een netwerk van ondernemers dat nauw verbonden was met het economische leven van Wormerveer.
Door zijn huwelijk met Niesje werd Kornelis verbonden met deze papiermakersfamilie, die in het Wormerveerse economische en religieuze leven een belangrijke plaats innam.
Familiehuwelijken en de rol van de gaandehouder
Opmerkelijk is dat ook twee broers van Kornelis hun weg naar Wormerveer vonden. Jacob en Jan Michielsz. Volger trouwden met respectievelijk Grietje en Guertje Gerrits, twee dochters van Gerrit Dircksz. Daarmee ontstonden verschillende familiebanden tussen de Volgers en de Wormerveerse papiermakers.
Deze huwelijken brachten de families nog dichter bij elkaar. Jacob en Jan raakten zelf betrokken bij de papierindustrie en verwierven aandelen in papiermolens. Ook Kornelis bezat een aandeel in papiermolen De Oude Blauw.
Het eigendom van een papiermolen was in de zeventiende eeuw vaak verdeeld over meerdere deelnemers, die ieder een deel van het benodigde kapitaal inbrachten. Zo werden de aanzienlijke kosten en financiële risico’s van een molen over verschillende eigenaren verdeeld.
De dagelijkse leiding lag doorgaans bij een gaandehouder. Deze was verantwoordelijk voor het werk in de molen en de gang van zaken binnen het papierbedrijf. Een gaandehouder kon zelf eveneens aandelen bezitten, maar aandeelhouder en bedrijfsleider waren niet vanzelfsprekend dezelfde persoon.
Kornelis’ broer Jacob Michielsz. Volger werd later gaandehouder van een papiermolen. Daarmee was hij niet alleen financieel, maar ook praktisch betrokken bij de papierproductie. Voor Kornelis zelf is zo’n leidinggevende functie niet aangetoond. Zijn werkzaamheden als uurwerkmaker bleven zijn belangrijkste bekende beroep.
Zo laat de geschiedenis van de familie Volger zien hoe nauw familiebanden, ambacht en ondernemerschap in het zeventiende-eeuwse Wormerveer met elkaar verweven waren.
De testamenten van Neel Frans uit 1654 en 1655
Een bijzonder inkijkje in de familieverhoudingen krijgen we door twee testamenten van Neel Frans, de schoonmoeder van Kornelis. In 1654 liet zij vastleggen dat haar dochter Niesje later goed verzorgd moest achterblijven. Daarom wilde zij Niesje meer nalaten dan haar gebruikelijke erfdeel, ten koste van het aandeel van haar andere dochter.
Opmerkelijk genoeg veranderde deze regeling al een jaar later. In 1655 maakten Claes Dircksz. en Neel Frans gezamenlijk een nieuw testament, waarin beide dochters weer een gelijk deel van de nalatenschap kregen.
Waarom de ouders hun eerdere regeling wijzigden, is niet bekend. Misschien waren hun omstandigheden veranderd, maar de archiefstukken geven daarover geen uitsluitsel. Wel laten deze testamenten zien hoe zorgvuldig binnen de familie werd nagedacht over bezit, financiële zekerheid en de toekomst van de kinderen.
De familiebelangen in De Oude Voorn en De Oude Blauw
Niesjes vader, Claes Dircksz. (1603–1665), had belangen in de Wormerveerse papierindustrie. In de familiegeschiedenis komen onder meer de papiermolens De Oude Voorn, ook wel De Oude Vooren genoemd, en De Oude Blauw voor. Kornelis bezat zelf een aandeel in De Oude Blauw, waarvan hij in 1669 een deel verkocht.
Het eigendom van een papiermolen betekende niet vanzelfsprekend dat de aandeelhouder er ook dagelijks werkte. Voor Kornelis is geen functie als papiermaker of gaandehouder aangetoond; zijn voornaamste bekende beroep bleef dat van uurwerkmaker.
Ook het geloofsleven maakte deel uit van zijn Wormerveerse omgeving. Kornelis behoorde tot de Friese Doopsgezinde Gemeente en wordt in een historische vermelding in 1662 als diaken genoemd. Bij dit ambt hoorde onder meer de zorg voor hulpbehoevende gemeenteleden.
Zijn gezin, het klokkenmakersbedrijf en deze sociale en zakelijke contacten kwamen samen aan het Zuideind, nabij de Knipsloot.
De monumentale torenuurwerken van Kornelis Volger (1656–1665)
Naast zijn familiegeschiedenis en zijn betrokkenheid bij de Zaanse papierindustrie verdient vooral het werk van Kornelis Michielsz. Volger als uurwerkmaker onze aandacht. Zijn vakmanschap komt misschien wel het duidelijkst naar voren in de grote torenuurwerken die hij in het midden van de zeventiende eeuw vervaardigde.
Een torenuurwerk bouwen was geen eenvoudige opgave. Het vereiste nauwkeurig smeedwerk, kennis van tandwielen en overbrengingen en een goed begrip van de krachten die het mechanisme in beweging hielden. Kornelis beheerste dit ambacht en behoorde tot de vroege Noord-Hollandse uurwerkmakers van wie meerdere grote opdrachten bekend zijn.
Van Kornelis kennen we drie torenuurwerken, vervaardigd voor Akersloot, De Rijp en Zuidschermer. Het uurwerk van Akersloot is inmiddels verdwenen, maar de andere twee zijn bewaard gebleven. Ze geven ons, ruim drieënhalve eeuw later, nog altijd een bijzonder beeld van zijn technische kennis en vakmanschap.
We bekijken deze drie uurwerken afzonderlijk en ontdekken wat hun geschiedenis ons vertelt over de klokkenmaker uit Akersloot die later zijn werkplaats in Wormerveer vestigde.
1. Torenuurwerk Akersloot (1656): een belangrijke vroege opdracht
Een van de vroegste gedocumenteerde opdrachten van Kornelis Michielsz. Volger bracht hem naar zijn geboorteplaats Akersloot. Op 10 september 1655 sloten de schout, schepenen en kerkmeesters van het dorp een overeenkomst met de uurwerkmaker voor de vervaardiging van een nieuw torenuurwerk.
De oorspronkelijke aanbestedingsovereenkomst, waarvan de tekst in historische publicaties is overgeleverd, geeft ons een bijzonder inkijkje in de wereld van de zeventiende-eeuwse klokkenmakerij. De openingswoorden luiden:
“Wij onderschreevenen Schout, Schepenen ende Kerckmeesters tot Akersloot bekennen mits desen aen Cornelis Michielsz. Volger meede woonende alhier besteedt te hebben […] het uerwerck inde tooren tot Akersloot.”
Uit deze woorden blijkt dat Kornelis in september 1655 nog in Akersloot woonde. Ook werden de voorwaarden van zijn opdracht nauwkeurig vastgelegd.
Het nieuwe uurwerk moest uiterlijk een jaar na de eerstvolgende kermis voltooid en in de toren geplaatst zijn. Daarbij hoorde een wijzerinrichting met vier vergulde wijzers en letters. Bovendien moest Kornelis een jaar lang instaan voor de goede werking van het mechanisme. Ook het maken van de benodigde stellingen maakte deel uit van de overeenkomst.
Het uurwerk was bestemd ter vervanging van een ouder exemplaar, waarvoor de bestuurders van Akersloot op 10 maart 1586 opdracht hadden gegeven aan Ariaen Pietersz., smid te Egmond aan Zee. Waarom dit uurwerk na ongeveer zeventig jaar vervangen moest worden, is niet overgeleverd.
Voor zijn werkzaamheden ontving Kornelis een overeengekomen bedrag van 900 gulden, een aanzienlijke som in die tijd. Volgens het contract zou de betaling in drie termijnen plaatsvinden: een derde bij voltooiing, een derde een jaar later en het resterende bedrag na nog een jaar. Er was ook een regeling opgenomen voor het geval Kornelis de volledige som direct na oplevering wilde ontvangen.
Een aardig detail vinden we terug in de onkosten van het project. Kornelis moest naar Amsterdam om de nieuwe slagklok te beoordelen. Voor deze reis, waarvoor hij twee dagen onderweg was, kreeg hij twee gulden en tien stuivers extra vergoed. Zo’n kleine vermelding brengt de geschiedenis dichtbij: de uurwerkmaker die zijn werkplaats even achterliet om persoonlijk te controleren of alles voor het nieuwe torenuurwerk in orde was.
In 1656 kwam het uurwerk gereed en werd het in de toren van Akersloot geplaatst. Het mechanisme is later verwijderd en vervangen door een elektromechanische installatie.
Hoewel het oorspronkelijke uurwerk niet bewaard is gebleven, vertelt de overeenkomst uit 1655 ons nog altijd veel over Kornelis. Hij was toen al een vakman aan wie de plaatselijke bestuurders een omvangrijke en kostbare opdracht durfden toe te vertrouwen. Daarmee vormt Akersloot een belangrijk vertrekpunt voor het verhaal van zijn verdere loopbaan als torenuurwerkmaker.
2. Torenuurwerk De Rijp (1663): een bijzonder staaltje uurwerkmakerskunst
Een van de indrukwekkendste werken van Kornelis Michielsz. Volger is het monumentale torenuurwerk van de Grote Kerk in De Rijp. Dit bijzondere uurwerk uit 1663 is bewaard gebleven en laat ons nog altijd zien hoe vindingrijk de zeventiende-eeuwse klokkenmaker te werk ging.
Aan de bouw ervan ging een ingrijpende gebeurtenis vooraf. Op 6 januari 1654 werd De Rijp getroffen door een verwoestende dorpsbrand. Het vuur ontstond in een hennepmolen en verspreidde zich door de harde wind razendsnel. Honderden huizen en pakhuizen gingen verloren, evenals een groot deel van de kerk. Ook de toren, waarin het oude uurwerk hing, werd verwoest.
De herbouw van de kerk werd in 1661 voltooid. Op 17 mei 1662 besloten de schepenen en vroedschap van De Rijp een nieuw torenuurwerk te laten vervaardigen. De opdracht ging naar Kornelis Volger, die enkele jaren eerder al een uurwerk voor Akersloot had gemaakt.
Het nieuwe uurwerk kwam omstreeks 1663 gereed. De laatste betaling volgde in 1664.
Van waagbalans naar slingeruurwerk
De jaren waarin Kornelis aan het uurwerk van De Rijp werkte, vormden een belangrijke periode in de geschiedenis van de tijdmeting. In 1656 ontwikkelde Christiaan Huygens het principe van het slingeruurwerk, waarmee klokken aanzienlijk nauwkeuriger konden lopen.
Het uurwerk van De Rijp vertoont enkele constructiekenmerken die herinneren aan oudere uurwerken met een waagbalans, ook wel foliot genoemd. Daarbij wordt de snelheid van het uurwerk geregeld door een horizontale balans, in plaats van door een slinger.
Of Kornelis zijn uurwerk oorspronkelijk met zo’n waagbalans vervaardigde en het later werd aangepast, is niet met zekerheid vastgesteld. Uurwerkonderzoeker Daan Kerkvliet beschreef in 2016 dat het uurwerk, ondanks deze oudere kenmerken, altijd van een slinger voorzien lijkt te zijn geweest.
Juist deze combinatie maakt het mechanisme zo interessant. Het werd gebouwd in een tijd waarin eeuwenoude uurwerktechnieken plaatsmaakten voor een nieuwe, nauwkeurigere manier van tijdmeten.
Ook de afmetingen zijn indrukwekkend. Het uurwerk meet ongeveer 183 bij 149 centimeter en is 214 centimeter hoog. De constructie bestaat uit een stevig eikenhouten raamwerk met smeedijzeren onderdelen. Bijzonder zijn de dubbele lagerstijlen en de ijzeren verbindingspennen waarmee de houten constructie in elkaar is gezet.
Een dubbel slagwerk en plannen voor een speeltrommel
Het uurwerk bezit twee afzonderlijke slagwerken: één voor de hele uren en één voor de halve uren. Tussen het gaande werk en de slagwerken is bovendien ruimte vrijgelaten voor een speeltrommel, waarmee een carillon melodieën zou kunnen spelen. Vermoedelijk was het de bedoeling om na de grote brand opnieuw een carillon in de kerktoren onder te brengen. Voor zover bekend is die speeltrommel destijds echter nooit geplaatst.
Het dubbele slagwerk maakt gebruik van een bijzondere Nederlandse traditie, die ook bekendstaat als Dutch striking. Op het hele uur laat de grote klok het aantal uren horen. Op het halve uur geeft een kleinere klok alvast het aantal slagen van het komende uur.
Om half drie klinkt dus drie keer de kleine klok, terwijl de grote klok om drie uur eveneens drie slagen laat horen. Voor ons is dat misschien vanzelfsprekend, maar voor bezoekers uit landen waar men een andere manier van uurslaan gewend is, kan het verrassend zijn.
De bijbehorende klokken werden in 1663 gegoten door Antoni Wilkes uit Enkhuizen. De grote slagklok woog ongeveer 3.200 oude ponden en de kleinere 1.600 pond.
De monumentale klokken van Antoni Wilkins uit Enkhuizen
Bij het torenuurwerk van Kornelis Volger horen twee indrukwekkende bronzen klokken, die in 1663 werden gegoten door Antoni Wilkins, een klokkengieter uit Enkhuizen. Ze waren bestemd voor de herbouwde kerktoren van De Rijp en maakten samen met het uurwerk de openbare tijdsaanduiding hoorbaar.
De afmetingen laten zien hoe omvangrijk deze opdracht was:
- De klok voor de hele uren heeft een diameter van 133 centimeter en weegt ongeveer 3.200 oude ponden.
- De klok voor de halve uren heeft een diameter van 110 centimeter en weegt ongeveer 1.600 oude ponden.
De klokken dragen bovendien bijzondere opschriften. Op een ervan wordt herinnerd aan de grote brand van 1654, waarbij ook de oude kerkklok verloren ging. Het opschrift vertelt dat negen jaar later in Enkhuizen een nieuwe klok werd gegoten. De andere klok roept de mensen die haar horen op stil te staan bij de vergankelijkheid van het leven, maar ook bij het belang van Gods woord.
Daarmee waren deze klokken meer dan alleen een middel om de tijd aan te geven. Hun geluid begeleidde het dagelijkse leven van de inwoners van De Rijp, terwijl de opschriften de herinnering aan een ingrijpende gebeurtenis levend hielden.
Samen met het uurwerk van Kornelis Volger vormen de twee klokken een bijzonder tastbaar overblijfsel van de wederopbouw van De Rijp in de zeventiende eeuw.
Schoolmeester Elbert van Marken en het dagelijks opwinden (1797)
Een bijzonder inkijkje in het dagelijks gebruik van Kornelis Volgers torenuurwerk vinden we in de dorpsarchieven van De Rijp. Op 11 september 1797, ruim 130 jaar nadat het uurwerk was vervaardigd, werden de arbeidsvoorwaarden vastgelegd van de nieuwe dorpsschoolmeester, Elbert van Marken.
Naast het geven van onderwijs kreeg de schoolmeester ook de verantwoordelijkheid voor het torenuurwerk. In zijn aanstellingsvoorwaarden, destijds Conditiën genoemd, stond uitdrukkelijk vermeld:
“Hij zal alle morgens ten Elf uuren in eigen Persoon, verpligt zijn om de Klok op te winden.”
De schoolmeester moest dus iedere ochtend om elf uur persoonlijk naar het uurwerk om de gewichten op te hijsen. Hij mocht dit werk niet zomaar overlaten aan een van zijn leerlingen. Alleen wanneer hij tijdens vakanties of om andere redenen afwezig was, mocht hij een geschikte vervanger aanwijzen.
Ook het gelijkzetten van de klok was aan regels gebonden. De schoolmeester mocht de tijd niet naar eigen inzicht aanpassen om een inwoner een plezier te doen. Daarvoor was toestemming van de dorpsbestuurders nodig.
Ten slotte moest hij erop toezien dat de torendeur en vooral de deur van de ruimte waarin de gewichten hingen, na afloop zorgvuldig werden afgesloten.
Het is een prachtig detail uit het dagelijks leven van De Rijp. Meer dan een eeuw na de vervaardiging moest het uurwerk van Kornelis Volger nog altijd iedere dag met de hand worden opgewonden. En terwijl de schoolmeester zijn leerlingen de nodige kennis bijbracht, zorgde hij er ook voor dat het dorp bij de tijd bleef.
Het behoud en de restauratie van het uurwerk
Het torenuurwerk van De Rijp bleef eeuwenlang in gebruik. In 1987, ongeveer 324 jaar na de vervaardiging, verloor het zijn oorspronkelijke taak toen een elektrische installatie de openbare tijdsaanduiding overnam. Gelukkig bleef het historische mechanisme behouden.
In 2015 ontstonden plannen om het uurwerk te restaureren en beter zichtbaar te maken. De kosten werden toen geraamd op ongeveer 10.000 euro. De gemeente Alkmaar stelde 5.000 euro beschikbaar en uurwerkdeskundige Ton Könst bood aan de restauratiewerkzaamheden belangeloos uit te voeren. Ook de Stichting Carillon De Rijp zette zich in voor het behoud.
In 2016 werd begonnen met het beter zichtbaar maken van het uurwerk op de derde verdieping van de kerktoren. Het oude mechanisme kreeg meer ruimte, terwijl ook de elektrische aandrijving en de houten constructie aandacht kregen. De werkzaamheden maakten deel uit van een groter plan om de toren en zijn bijzondere geschiedenis opnieuw onder de aandacht van bezoekers te brengen.
Dat deze inspanningen resultaat hadden, blijkt uit een brief van de Stichting Carillon De Rijp aan de gemeente Alkmaar van 14 november 2022. Daarin wordt vermeld dat het zeventiende-eeuwse uurwerk volledig is gerestaureerd en weer functioneert. Het drijft zelfs opnieuw de binnenklok van de kerk aan. Ook zijn twee kleinere slagklokken aangebracht die het slaan van de hele en halve uren laten horen.
Het uurwerk is bovendien achter veiligheidsglas geplaatst, zodat de eeuwenoude constructie goed zichtbaar blijft zonder dat bezoekers de bewegende onderdelen kunnen aanraken. De stichting zette zich daarnaast in om de toren veilig toegankelijk te maken.
De kerktoren en het bezoek aan De Rijp in de 21e eeuw
De buitenwijzers van de kerktoren worden tegenwoordig met moderne techniek aangestuurd. Het historische uurwerk van Volger heeft binnen in de toren een eigen plek behouden.
In april 2023 berichtte NH Nieuws over plannen van de Stichting Carillon De Rijp om de toren voor bezoekers toegankelijk te maken. De 114 treden naar boven bieden niet alleen uitzicht over het dorp, maar leiden ook naar het carillon en het eeuwenoude uurwerk.
Zo is de toren niet alleen een herkenbaar onderdeel van het dorpsbeeld, maar ook een plek waar de geschiedenis van tijdmeting en monumentenzorg samenkomt.
3. Torenuurwerk Zuidschermer (1665): het herontdekte werk van Kornelis Volger
Een derde bekend torenuurwerk van Kornelis Michielsz. Volger bevindt zich in het Zwarte Kerkje aan de Zuidervaart in Zuidschermer. Het uurwerk dateert uit de tijd waarin de drooggelegde Schermer zich ontwikkelde tot een landbouwgebied met nieuwe dorpen, wegen en kerken.
Het Zwarte Kerkje werd omstreeks 1665 gebouwd. Het oorspronkelijke gebouw was geheel van hout en had de vorm van een stolpboerderij, met een vierkante plattegrond en een hoog, piramidevormig dak. De buitenzijde was zwart geteerd, waaraan het kerkje zijn bijzondere naam dankt.
In de toren kwam een smeedijzeren uurwerk dat de inwoners van Zuidschermer hielp bij het indelen van hun dagelijkse werkzaamheden. Het mechanisme is bewaard gebleven en vormt een van de weinige nog bestaande torenuurwerken die met zekerheid aan Kornelis Volger kunnen worden verbonden.
Het historische onderzoek naar de maker van het uurwerk
Lange tijd was niet bekend wie het torenuurwerk van het Zwarte Kerkje had vervaardigd. Het mechanisme droeg geen duidelijke signatuur en werd daarom vooral op grond van zijn constructie en ouderdom bestudeerd.
De doorbraak kwam door archiefonderzoek van Daan Kerkvliet, verbonden aan de Stichting tot Behoud van het Torenuurwerk. Bij zijn onderzoek naar de geschiedenis van het uurwerk vond hij een historische vermelding waarin Kornelis Michielsz. Volger als uurwerkmaker werd genoemd.
In december 2015 verscheen een beschrijving van het uurwerk in het tijdschrift Het Torenuurwerk. Een jaar later publiceerde Kerkvliet een uitgebreider artikel over Kornelis en zijn neef Dirck Jacobsz. Volger.
Daarmee kreeg het oude uurwerk niet alleen een naam, maar ook een plaats binnen het levensverhaal van de klokkenmaker uit Akersloot en Wormerveer. Samen met de uurwerken van Akersloot en De Rijp vormt het een belangrijk onderdeel van zijn bekende oeuvre.
Het Zwarte Kerkje door de eeuwen heen
Ook het kerkgebouw zelf kende een lange geschiedenis. In 1834 werd een groot deel van het oorspronkelijke houten kerkje vervangen door baksteen. Het karakteristieke houten torentje bleef behouden, evenals het historische uurwerk.
Bij een omvangrijke restauratie tussen 1982 en 1986 werd het kerkje zoveel mogelijk in zijn oorspronkelijke staat teruggebracht. De eenvoudige bouwvorm, het houten torentje en verschillende onderdelen van het interieur herinneren nog altijd aan de zeventiende eeuw.
Het torenuurwerk overleefde al deze veranderingen en bleef daarmee een tastbaar onderdeel van de geschiedenis van Zuidschermer.
Een nieuw leven voor het oude uurwerk
In de loop van de tijd veranderde ook de manier waarop het uurwerk werd gebruikt. Op een gegeven moment werd het stilgezet, omdat het mechanisme te veel geluid veroorzaakte.
In 2015 kreeg het historische uurwerk aandacht van de Stichting tot Behoud van het Torenuurwerk. Het mechanisme werd verplaatst en er kwam een elektrische verbinding met de wijzers, zodat de oude techniek en de moderne tijdsaanduiding naast elkaar konden bestaan.
Bijzonder is dat het oorspronkelijke smeedijzeren uurwerk uit 1665 behouden bleef. Waar veel oude torenuurwerken in de loop der eeuwen verdwenen, kunnen we in Zuidschermer nog altijd een mechanisme zien dat uit de werkplaats van Kornelis Volger afkomstig is.
Zo bewaart het bescheiden Zwarte Kerkje een belangrijk stukje Noord-Hollandse techniekgeschiedenis. Achter het eenvoudige uiterlijk schuilt het werk van een vakman wiens uurwerken al meer dan drieënhalve eeuw tot de verbeelding spreken.
Van torenuurwerken naar de vroege Zaanse wandklok
Kornelis hield zich niet alleen met grote torenuurwerken bezig. Uit 1663 en 1665 zijn ook kleinere Zaanse wandklokken bekend die zijn naam dragen. Ze laten zien dat beide vormen van uurwerkmakerskunst in zijn werkzame leven naast elkaar bestonden.
In Wormerveer werkte hij in een omgeving waarin techniek, handel en ambacht elkaar voortdurend ontmoetten. Dat vormde de achtergrond waartegen de Zaanse wandklok haar herkenbare vorm kreeg.
Het fundament van de Zaanse wandklok
Kornelis behoorde tot de vroege uurwerkmakers die bijdroegen aan de ontwikkeling van de Zaanse wandklok. In deze huisuurwerken kwamen traditioneel vakmanschap en de nauwkeurigere tijdmeting met een slinger samen.
De gesigneerde klokken uit 1663 en 1665 behoren tot de oudste bekende voorbeelden. Dat maakt ze belangrijk voor onze kennis van de beginperiode van dit karakteristieke Noord-Hollandse kloktype.
Daarin stond hij niet alleen. Ook zijn neef Dirck Jacobsz. Volger en de Wormerveerse klokkenmaker Jan Coogies worden genoemd onder de vroege makers die aan deze ontwikkeling bijdroegen. Hun werk vormde mede de basis voor de Zaanse wandklok, die in de daaropvolgende decennia door verschillende uurwerkmakers werd vervaardigd en steeds verder werd ontwikkeld.
De Zaanse klok kreeg geleidelijk haar herkenbare uiterlijk: een houten wandplank, sierlijk metaalwerk, een zichtbare slinger en een nauwkeurig afgestemd uurwerk. Hoe de vorm zich precies ontwikkelde, blijkt uit het werk van verschillende makers, niet uit één enkele uitvinding.
Het gereedschap van Kornelis Volger: een bijzondere messing passer uit 1670
Niet alleen de klokken van Kornelis zijn bewaard gebleven. Ook een bijzonder stuk gereedschap brengt ons dicht bij zijn dagelijkse werkzaamheden als uurwerkmaker.
In de collectie van de Zaanlandsche Oudheidkundige Verzameling (ZOV) bevindt zich een messing passer uit 1670, die langdurig in bruikleen is gegeven aan het huidige Museum Zaanse Tijd op de Zaanse Schans.
De passer, ongeveer 22 centimeter hoog, werd gebruikt voor nauwkeurig meet- en aftekenwerk, onder meer bij het bepalen van de tandverdeling op uurwerkraderen. Zulke instrumenten waren onmisbaar voor een klokkenmaker, omdat de onderlinge afstanden en afmetingen van tandwielen zorgvuldig moesten worden bepaald.
Bijzonder is dat de passer de naam van Kornelis draagt. Op het instrument staan twee inscripties:
‘by.Kornelis.Micgielsz.op.Wormerveer’
‘BY K.Mz. VOLGER’
Daarnaast is de datum aangebracht:
‘anno.1670.10.15’
Dankzij deze inscriptie kunnen we de passer nauwkeurig dateren op 15 oktober 1670.
Er is zelfs nog een tweede passer bekend die zijn naam draagt. Dit grotere, ijzeren exemplaar meet ongeveer 45 centimeter en is gedateerd 16 februari 1671. Op de achterzijde staat vermeld dat het instrument bestemd was voor Pieter Klaesz. Mool(e)maker.
Deze twee passers zijn bijzondere getuigen van Kornelis’ vakmanschap. Ze laten zien hoe belangrijk nauwkeurig meten en tekenen waren in een tijd waarin uurwerkmakers veel onderdelen en gereedschappen met de hand vervaardigden.
De Uurwijser (1677): windkracht voor de klokkenmaker
Een bijzonder archiefdocument uit juni 1677 vertelt dat Kornelis Michielsz. Volger op het dak van zijn woning aan het Wormerveerse Zuideind een klein windmolentje liet werken. Het droeg de toepasselijke naam De Uurwijser.
Het molentje was niet bedoeld om graan te malen, hout te zagen of papier te maken. Kornelis gebruikte de windkracht om uurwerkonderdelen en ander ijzerwerk te vijlen. Zo kon hij een deel van het zware en tijdrovende werk in zijn werkplaats mechanisch laten uitvoeren.
In zijn verzoekschrift omschreef hij het bijzondere werktuig als:
“een cleijn wintmoolentje om allerhande uijr ende ijserwerck te vijlen.”
Deze enkele zin geeft ons een prachtig inkijkje in zijn ondernemerschap. Terwijl de grote Zaanse molens langs de rivier volop draaiden, benutte Kornelis dezelfde natuurlijke kracht op veel kleinere schaal, midden in zijn eigen klokkenmakersbedrijf.
Windrecht en windgeld: een verzoek aan de overheid
In de zeventiende eeuw mocht men niet zomaar een windmolen bouwen en exploiteren. Het recht om windkracht te gebruiken, het zogenoemde windrecht, viel onder het gezag van de landsheer. Daarvoor moest toestemming worden gevraagd en doorgaans een jaarlijkse vergoeding worden betaald, bekend als windpacht of windgeld.
In zijn aanvraag wees hij erop dat het slechts om een bescheiden molentje ging, dat weinig wind gebruikte. Bovendien omschreef hij zichzelf als een uurwerkmaker met weinig vermogen. Hij hoopte daarom op een lagere jaarlijkse vergoeding dan voor grotere molens gebruikelijk was.
Zijn verzoek had succes. In juni 1677 kreeg Kornelis toestemming om de wind voor zijn molentje te gebruiken, tegen betaling van een gering jaarlijks bedrag.
Of Kornelis werkelijk zo weinig vermogen bezat als hij in zijn verzoekschrift aangaf, kunnen we niet vaststellen. Zijn belangen in de papierindustrie laten in ieder geval zien dat hij ook buiten zijn klokkenmakerswerk zakelijk actief was.
Deze geschiedenis toont hoe praktisch Kornelis dacht. Voor zijn werk als klokkenmaker wist hij een techniek te benutten die in de Zaanstreek al een grote rol speelde.
Een kleine molen op een woonhuis, bestemd voor het vijlen van ijzer: het is een van de meest sprekende details uit zijn leven.
De Zaanse zaagklok van Kornelis Volger (1678): een bijzonder mechanisch uurwerk
Naast zijn grote torenuurwerken en vroege Zaanse wandklokken vervaardigde Kornelis Michielsz. Volger in 1678 een uurwerk dat tot zijn meest bijzondere werken behoort: de Zaanse zaagklok.
Deze klok onderscheidt zich niet alleen door haar fraaie messing uitvoering, maar vooral door de manier waarop het mechanisme wordt aangedreven. In plaats van de gebruikelijke hangende gewichten gebruikte Kornelis het gewicht van de klok zelf om het uurwerk te laten lopen.
De zaagklok is tegenwoordig een van de pronkstukken van het Museum Zaanse Tijd op de Zaanse Schans. Wie het museum bezoekt, kan dit opmerkelijke voorbeeld van zeventiende-eeuws vakmanschap van dichtbij bewonderen.
De uurklopper: een mannetje dat de uren slaat
Het eerste wat opvalt, is het kleine mechanische mannetje boven op de klok. Deze zogenoemde uurklopper, ook wel jacquemart genoemd, draagt een pofbroek, een voorschoot en een breedgerande hoed. Wanneer de klok slaat, komt het mannetje in beweging. Met zijn lange hamers slaat hij op twee bellen, terwijl hij zijn hoofd heen en weer draait. Het is een even speels als ingenieus onderdeel van het uurwerk.
De klok maakt gebruik van de traditionele Hollandse slag, ook bekend als Dutch striking. Op het hele uur klinkt op de grote bel het bijbehorende aantal slagen. Op het halve uur wordt op een kleinere bel alvast het aantal slagen van het komende uur gegeven. Om half drie klinkt dus drie keer de kleine bel. Door het verschil in toonhoogte kon men horen of het om het hele of het halve uur ging.
Op het sierlijke belhek staat de naam van de maker vermeld:
‘By Kornelis Michielsz. Volger op Wormerveer’
Daarnaast draagt de klok het jaartal 1678. De houten wandplank is ongeveer 68 centimeter hoog.
Bekijk de video en zie de secondenwijzer op de zaagklok bewegen
Een klok die op haar eigen gewicht loopt
Het meest bijzondere aan deze zaagklok is de aandrijving. Het uurwerk, dat ongeveer 11 kilogram weegt, beweegt langzaam langs twee verticale, getande staven naar beneden. Deze staven worden tandheugels genoemd en lijken door hun getande vorm op zagen. Daaraan dankt dit type klok zijn naam.
Terwijl het uurwerk naar beneden zakt, grijpen de tandwielen in de tanden van de heugels. De zwaartekracht levert zo de energie voor zowel het gaande werk als het slagwerk.
In de loop van ongeveer twaalf uur bereikt de klok haar laagste positie. Om haar opnieuw op te winden, moet de eigenaar het volledige uurwerk langs de heugels omhoogschuiven. Daarna begint de beweging opnieuw.
De twee tandheugels zijn aan de onderzijde met elkaar verbonden door een scharnierende constructie. Tijdens het slaan van de bellen verandert de onderlinge stand van de heugels. Dit zorgt ervoor dat de aandrijving van het gaande werk en die van het slagwerk op elkaar afgestemd blijven.
Het is een prachtig voorbeeld van mechanisch inzicht, waarbij Kornelis een ongebruikelijke aandrijving wist te combineren met een ingewikkeld slagmechanisme.
De bijzondere mollengang en de wijzerplaat
Ook binnenin heeft de zaagklok een opmerkelijke constructie. Het uurwerk is beschreven met een bijzondere variant van de ankergang, die in de vakliteratuur bekendstaat als het patte-de-taupe-echappement, ofwel de molsklauwgang.
Een echappement, ook wel gang genoemd, regelt hoe de energie uit het raderwerk in kleine, regelmatige stappen wordt vrijgegeven. Het zorgt er samen met de slinger voor dat de klok niet ongecontroleerd afloopt.
De constructie van Volgers zaagklok is een zeldzame uitvoering van dit principe. De precieze ontwikkelingsgeschiedenis van dergelijke mechanismen is ingewikkeld, maar het uurwerk laat zien dat Kornelis vertrouwd was met bijzondere oplossingen binnen de zeventiende-eeuwse klokkenmakerij.
Meer over deze techniek leest u in ons afzonderlijke artikel over de mollengang en bijzondere klokmechanismen.
Ook de wijzerplaat verdient aandacht. Naast de uren geeft de klok de minuten en seconden aan. Bovendien is er een datumaanwijzing aanwezig en beschikt het uurwerk over een wekkermechanisme.
Voor een huisuurwerk uit 1678 is dat een opmerkelijke combinatie van functies
Hartvormige spaken en de invloed van de Zaanse molenbouw
Een mooi detail vinden we in de messing tandwielen. Sommige spaken lopen aan de uiteinden uiteen in een sierlijke, hartachtige vorm.
Dergelijke gevorkte spaken komen ook voor bij grote torenuurwerken en bij de metalen raderen van Zaanse molens. De overeenkomst laat zien hoe de constructie van vroege Zaanse klokken verwant was aan technieken die eveneens in grotere werktuigen werden toegepast.
Of Kornelis hiermee bewust naar de molenbouw verwees, weten we niet. De vorm past in ieder geval bij de technische tradities van de streek waarin hij werkte.
De zaagklok uit 1678 verenigt daarmee verschillende kanten van zijn vakmanschap: nauwkeurig metaalwerk, een bijzondere aandrijving, een uitgebreid slagwerk en een fraai vormgegeven kast.
Het is een van de mooiste bewaard gebleven voorbeelden van de vindingrijkheid waarmee de vroege Zaanse uurwerkmakers hun ambacht uitoefenden.
De wekkerfunctie op vroege Zaanse wandklokken
Behalve de tijd aangeven en de uren slaan, konden sommige zeventiende-eeuwse huisuurwerken ook waarschuwen op een vooraf ingesteld moment. De wekker was al bekend vóór de komst van het slingeruurwerk.
Kornelis behoorde tot de vroege Zaanse uurwerkmakers die zulke mechanismen toepasten. Een voorbeeld is zijn gesigneerde wandklok uit 1663, waarin naast het gewone slagwerk ook een afzonderlijke wekker was opgenomen.
Deze wekker kon met behulp van een kleine instelwijzer op de wijzerplaat worden ingesteld. Wanneer het gekozen tijdstip was aangebroken, bracht een apart mechanisme de wekkerbel in beweging.
Bij sommige oudere huisuurwerken ontbrak het gewone slagwerk zelfs geheel en bleef alleen de wekkerfunctie over. Na de ontwikkeling van het slingeruurwerk door Christiaan Huygens in 1656 konden makers de tijd steeds nauwkeuriger laten aanwijzen.
Meer over deze vernieuwing leest u in ons artikel over Christiaan Huygens en de uitvinding van het slingeruurwerk.
Bij de vroegste Zaanse wandklokken zien we uiteenlopende uitvoeringen. Sommige waren rijk versierd en beschikten over uitgebreide slagwerken, terwijl andere eenvoudiger waren uitgevoerd. Een wekker kon deel uitmaken van beide typen.
De klok die de naam van Kornelis Volger en het jaartal 1663 draagt, combineerde verschillende functies, waaronder het slaan van de uren en een wekker. Zulke veelzijdigheid maakte de Zaanse wandklok tot een praktisch huisuurwerk.
De nalatenschap van Kornelis Michielsz. Volger
De bewaard gebleven uurwerken van Kornelis Michielsz. Volger laten zien hoe veelzijdig hij als vakman was. Hij maakte grote torenuurwerken voor Noord-Hollandse dorpen, werkte aan vroege Zaanse wandklokken en liet een opmerkelijke zaagklok uit 1678 na.
Ook het kleine windmolentje waarmee hij ijzer liet vijlen, vertelt iets over zijn manier van denken: hij zocht naar bruikbare oplossingen en maakte gebruik van technieken die om hem heen al volop werden toegepast.
Kornelis overleed vermoedelijk omstreeks 1683. Zijn neef Dirck Jacobsz. Volger behoorde tot de volgende generatie Zaanse uurwerkmakers die het ambacht voortzette.
Zijn betekenis ligt niet alleen in de klokken die hij maakte, maar ook in de wereld die ze zichtbaar maken. Dankzij de bewaard gebleven uurwerken en documenten kunnen we, ruim drie eeuwen later, nog altijd iets ervaren van het vakmanschap, de vindingrijkheid en het dagelijkse leven in de zeventiende-eeuwse Zaanstreek.
We hopen dat u heeft genoten van dit artikel, waarin we het leven van Kornelis Volger voor u hebben uitgediept, zodat we zijn geschiedenis levend kunnen houden.
We zien u graag terug bij een andere Zaanse (of Friese) klokkenmaker. Bezoek hiervoor onze centrale Zaanse serie pagina of centrale Friese serie pagina.
Uw volgende stap in de tijd
Kornelis Michielsz. Volger – klokkenmaker uit Tijdvak 1
Kornelis Michielsz. Volger behoorde tot de pioniers van de Zaanse klokkenmakerij. Zijn leven en werk maken deel uit van een veel grotere geschiedenis, waarin verschillende generaties klokkenmakers het ambacht verder ontwikkelden.
Wilt u meer weten over zijn tijdgenoten en de wereld waarin zij werkten? Lees dan Tijdvak 1 – De pioniers en de vroege bloei (1650–1685).
Verder lezen over Zaanse klokken en klokkenmakers
Dit artikel maakt deel uit van ons historische onderzoek naar de Zaanse klok, haar makers en de ontwikkeling van het uurwerkmakersambacht in de Zaanstreek.
Ontdek de complete Zaanse klok-serie, waarin de geschiedenis van de Zaanse uurwerkmakerij aan de hand van vier historische tijdvakken wordt verteld.
Maak kennis met de pioniers, bijzondere klokkenmakersfamilies en opeenvolgende generaties uurwerkmakers die de ontwikkeling van de Zaanse klok hebben bepaald.
Zaanse klok reparatie en onderhoud
Bent u benieuwd hoe een antieke Zaanse klok vakkundig wordt gerepareerd of gerestaureerd? Bekijk dan ons reparatieverslag van een Zaanse klok, waarin u een kijkje krijgt in onze werkplaats in Alkmaar.
Heeft uw eigen Zaanse klok onderhoud of reparatie nodig? Bekijk dan onze contactgegevens.
Heeft uw eigen Zaanse klok onderhoud of reparatie nodig?
Loopt uw antieke of moderne Zaanse klok stroef of staat het uurwerk stil? In onze werkplaats herstellen wij uw uurwerk met passie en vakkennis.
- Kom gerust langs: Neem uw klok mee naar onze winkel aan de Koningsstraat 17 in Alkmaar voor een vakkundige inspectie en een vrijblijvende prijsopgave. De deur staat altijd voor u open!
- Direct reparatie-advies? Voor vragen over reparaties en onderhoud kunt u binnen de openingstijden bellen naar 072-5122101. Of bekijk direct de route op onze contactpagina.
⚠️ Historisch onderzoek en persoonlijk contact – een korte toelichting
Levend historisch onderzoek
Deze serie over antieke klokken vormt een voortdurend groeiend digitaal naslagwerk. Historisch onderzoek staat nooit stil. Wanneer nieuwe archiefstukken, feiten of inzichten beschikbaar komen, vullen wij onze artikelen aan en verfijnen wij waar nodig de bestaande informatie.
Wij streven naar een zo betrouwbaar en zorgvuldig mogelijk historisch overzicht en nodigen u van harte uit om de verhalen, klokkenmakers en hun bijzondere uurwerken te ontdekken.
Focus in de werkplaats
Het repareren en restaureren van antieke uurwerken vraagt tijd, precisie en volledige concentratie. Om onze aandacht aan het werk in de werkplaats te kunnen blijven besteden, kunnen wij helaas niet telefonisch of per e-mail ingaan op algemene historische vragen, verzoeken om aanvullende informatie of waarde-indicaties.
Onze telefonische bereikbaarheid is daarom bestemd voor concrete reparatieaanvragen en vragen over lopende opdrachten.
Vrijblijvend advies in de winkel
Heeft u vragen over het onderhoud of de reparatie van uw eigen klok? Dan bent u met uw uurwerk van harte welkom in onze winkel in Alkmaar.
Aan de hand van de klok zelf kunnen wij de technische staat beoordelen en u vrijblijvend een deskundig advies en een prijsopgave voor eventuele werkzaamheden geven.