Een klok op tijd zetten, ofwel: de tijd aanpassen

Een klok op tijd zetten: hoe doet u dat veilig?

Het is u vast wel eens overkomen: u kijkt naar uw klok en een half uur later lijkt het nog exact dezelfde tijd te zijn. De klok staat stil. De klok kan ook simpelweg een paar minuten achterlopen. Het op tijd zetten van een mechanisch uurwerk vereist de juiste aanpak om schade aan het kwetsbare raderwerk te voorkomen.

Een klok op tijd zetten moet gebeuren als op de wijzerplaat niet meer de juiste tijd wordt weergeven, bijvoorbeeld: het is 14:00 uur, maar de klok wijst 13:00 uur aan. We dienen de tijd die de wijzers aangeven aan te passen aan de werkelijke tijd.

Waarom loopt mijn klok niet op tijd of staat hij stil?

Er zijn veel verschillende redenen waarom een slinger stilvalt of de wijzers achterblijven. Loop deze checklist na om de oorzaak te achterhalen:

  • Veren of gewichten: De veren zijn niet tijdig opgewonden of de gewichten zijn niet opgetrokken.
  • Seizoenswissel: Bij de overgang naar de zomer- of wintertijd moet de klok handmatig een uur worden verzet.
  • Scheeftikken: Als een klok niet perfect recht hangt of staat, raakt de slinger uit balans. U hoort dan een haperend ritme (tiktak…tiktak).
  • Blokkades in de kast: De slinger raakt de achterwand of de kast. Ook kunnen de wijzers elkaar of het glas raken, waardoor het uurwerk vastloopt.
  • Instabiele ondergrond: Hangt uw muur in een ouder huis niet helemaal recht? Plak een meubelplakker achter de klokkast om deze vlak tegen de muur te krijgen.
  • Wankelende staande klok: Grote staande klokken kunnen gaan wankelen wanneer de gewichten op gelijke hoogte van de slingerlens komen. Veranker de kast stevig aan de muur.
  • Tocht en stoten: Een flinke windvlaag door een open raam of deur kan een lange slinger (zoals bij een comtoise) direct stilleggen. Ook per ongeluk aanstoten tijdens het afstoffen is een bekende oorzaak.
  • Problemen met het vorkje: Controleer of de slingerpen zich nog volledig vrij kan bewegen in het metalen stripje aan de onderzijde van de gaffel.
  • Blokkade in het slagwerk: Draai de minuutwijzer maximaal 1 tot 2 minuten terug. Begint de klok nu te slaan? Laat hem volledig uitslaan en wind daarna beide veren op. Deze klacht kan erop wijzen dat de klok aan een onderhoudsbeurt toe is.
  • Achterstallig onderhoud: Oude olie en stof veroorzaken te veel weerstand. De klok gaat steeds trager lopen en valt uiteindelijk stil.
  • Mechanische slijtage of veerbreuk: Er zijn onderdelen beschadigd of versleten of er is een opwindveer gesprongen.

De klok gelijkzetten: herken uw type slagwerk

💡 Belangrijk verschil: ‘Op tijd zetten’ heeft te maken met de stand van de wijzers.
‘Van slag zijn’ betekent dat de klok een ander aantal slagen laat horen dan de wijzers aangeven. Is uw klok van slag? Lees dan onze speciale blog om dit op te lossen.

Voor u de wijzers gaat verzetten, moet u weten welk type slagwerk uw klok heeft. Het verkeerd op tijd zetten van een antieke klok kan het mechanisme forceren.

Type 1: Klokken met een zaagslagwerk (meestal moderne klokken) op tijd zetten

Dit type uurwerk vindt u meestal in klokken van na 1960, zoals Warmink tafelklokken, Zaanse klokken, staartklokjes en Sallander klokken. Het dankt zijn naam aan het gekartelde onderdeel (de zaag), zie de afbeelding hieronder.

  • Het grote voordeel: Een zaagslagwerk kan in principe niet van slag raken.

Type 2: Klokken met een sluitschijf (meestal antieke klokken) op tijd zetten

Dit mechanisme is vaak aanwezig in oudere uurwerken van vóór 1940, zoals antieke Franse pendules. Dit type herkent u aan de grote, getande schijf met inkepingen aan de achterzijde van het uurwerk, zie de afbeelding verderop deze pagina.

Weet u niet zeker welk type uurwerk u heeft? Kies dan altijd voor de veiligste methode: de instructie voor de sluitschijf.

Stap-voor-stap instructies voor het gelijkzetten van uw klok

Instructie voor klok met zaagslagwerk (modern)
Het gelijkzetten van dit uurwerk is vrij eenvoudig (een klok met een zaagslagwerk in principe niet ‘van slag’ kan raken) en kan snel achter elkaar gebeuren.

  1. Draai de grote minuutwijzer rustig rechtsom door tot de juiste tijd is bereikt.
  2. U hoeft niet te wachten op de slagen bij elk heel of half uur.
  3. Uitzondering: Passeert u de 12 uur? Stop dan wel even en laat de klok alle 12 slagen volledig voltooien voordat u de wijzer verder draait.
  4. Raak de korte uurwijzer of de wijzerplaat zelf nooit aan.
  5. Blokkeert de wijzer tijdens het draaien? Forceer niets om schade te voorkomen. Kom direct langs in onze winkel in Alkmaar voor hulp.
Mijn klok is van slag, met zaagslagwerk op sluitschijf- Klokkenmaker Lars Dekker

📺 Bekijk onze video voor meer visuele uitleg, zodat u kunt zien hoe het in zijn werk gaan om een klok met zaagslagwerk op tijd te zetten.

Instructie voor een klok met sluitschijf (antiek)
Bij een antieke klok moet u met veel geduld te werk gaan.

  1. Draai de grote minuutwijzer rustig rechtsom naar het eerstvolgende hele of halve uur.
  2. Stop hier en wacht tot de klok volledig is uitgeslagen.
  3. Draai de wijzer pas daarna weer verder naar het volgende slagpunt.
  4. Passeert u de 12 uur? Laat de klok dan rustig alle 12 slagen achter elkaar afmaken.
  5. Draai de wijzer daarna weer verder naar het volgende slagpunt en laat de kok alle slagen achter elkaar afmaken.
  6. Raak ook hierbij de kleine wijzer of de wijzerplaat niet aan.
Klok met sluitschijf op tijd zetten - Klokkenmaker Lars Dekker

📺 Bekijk onze video voor meer visuele uitleg, zodat u kunt zien hoe het in zijn werk gaan om een klok met zaagslagwerk op tijd te zetten.

Scroll naar boven