Klokkenmaker tips


Als een onderhoudsbeurt is uitgevoerd, is het uurwerk helemaal uit elkaar gehaald. Het uurwerk is grondig gereinigd en overal goed nagekeken. Daarna is het weer in elkaar gezet en voorzien van olie en vet op de plaatsen waar dat nodig is en met de juiste soort. Door dit alles heeft een klok even een periode de tijd nodig om alle onderdelen op elkaar in te laten werken, waardoor het zou kunnen dat uw klok nog niet zo nauwkeurig loopt als u gewend bent.

 

Door de reparatie zijn er instellingen veranderd die van invloed kunnen zijn op het functioneren van het uurwerk. Geef dit even (een weekje) de tijd, het uurwerk is nu eenmaal een mechanisch instrument!

Komt u er niet uit, lees dan deze klokkenmaker tips.

 

 

Video – scheef tikkende klok       

Klik op bovenstaande link voor een YouTube filmpje, waarin ik uitleg hoe u een scheef tikkende klok weer goed laat lopen.

 

Als uw klok stil gaat staan controleert u dan eens het volgende:

  • Staat uw klok stabiel en waterpas opgesteld? Wandklokken moeten met de achterwand vlak en waterpas tegen de muur hangen. Tikt de klok scheef? Dus niet tik-tak-tik-tak maar tiktak—tiktak. Hang of zet de klok zodanig dat hij recht tikt, dus klinkt als tik-tak-tik-tak. Ga niet aan de slinger buigen om één en ander te verhelpen, want dit gedeelte van de klok is erg kwetsbaar.
  • Loopt de slinger tegen de kast aan? Kan het stripje metaal waar aan de slinger hangt (de gaffel) zich vrij bewegen in het vorkje waar in het loopt?
  • Lopen de wijzers niet tegen elkaar, het glas of de wijzerplaat aan?
  • Staat de klok stil doordat het slagwerk blokkeert? Draai de minuutwijzer een stukje terug, maar niet meer dan 1, maximaal 2 minuten. Als de klok nu gaat slaan, is dat de oorzaak. Laat de klok uitslaan en windt daarna beide veren op. Deze klacht kan er op wijzen dat de klok aan een onderhoudsbeurt toe is.
  • Let u er op dat wandklokken met een lange slinger, zoals comtoiseklokken, niet dicht bij een deur of raam opgehangen worden. Door tocht, of doordat er (ongemerkt) tegenaan gestoten wordt, kunnen ze zonder (schijnbaar) aanwijsbare reden stil gaan staan.

 

Hoe stelt u uw klok af zodat hij op tijd loopt?r_aangepast

Begin ermee door de klok op een nauwkeurige tijd gelijk te zetten, bijvoorbeeld bij het begin van het journaal om 20.00 uur. Laat de klok 24 uur lopen en kijk hoeveel uw klok voor of achter loopt ten opzichte van de journaalklok. Moet u bijstellen, dan kunt u dit doen het moertje, wat onder aan de slinger zit, te verdraaien.

Houd hierbij de slingerstang goed vast zodat deze zelf niet draait, anders breekt u mogelijk het slingerveertje. Draait u naar links (=omlaag) dan gaat de klok langzamer lopen, naar rechts (=omhoog) sneller. Draai het slingermoertje 1 hele slag in de goede richting en let er op, dat de metalen schijf (de slingerlens) mee beweegt omhoog of omlaag.

Zet de klok weer precies gelijk, laat hem nogmaals 24 uur lopen en bekijk het verschil weer. Nu weet u precies hoeveel effect 1 slag per 24 uur heeft. Herhaal deze procedure totdat uw klok op tijd loopt.

Van een antieke klok kunt u niet dezelfde nauwkeurigheid verwachten als van een quartzuurwerk. Een afwijking van plm. 10 minuten per week is voor de meeste antieke klokken niet ongewoon te noemen.

 

Als uw klok van slag is

Een uurwerk met zaagslagwerk kan niet “van slag af” gaan. Een uitvoering met sluitschijf daarentegen kan wel van slag raken. Mocht dit eens aan de orde zijn, laat u de klok dan gewoon slaan, tel het aantal slagen en draai de wijzers kloksgewijs snel vooruit, net zolang tot de wijzerstand correspondeert met het aantal slagen dat de klok gaf. (Mocht u weerstand voelen, wacht dan even een momentje met verder draaien.) Als dit is gebeurd kunt u de wijzers per half uur doordraaien tot de klok weer op tijd staat. Tussentijds per half uur wel even uit laten slaan!

 

Enkele algemene tips

Bij elke verplaatsing van de klok moet de slinger losgehaald worden. De slinger hangt (meestal) met een haakje aan een stripje van metaal (de gaffel) en laat zich er gemakkelijk uitschuiven. Kijkt u even goed hoe het zit en doe dit voorzichtig, want aan de andere kant van de gaffel zit een slingerveertje. Dit is èrg teer en kan gemakkelijk breken!

Gebruik nooit koperpoets om wijzerplaat of kettingen te poetsen. Wijzerplaten kunnen hierdoor onherstelbare schade oplopen, bij kettingen komen opgedroogde resten van de poets als slijpstof in het uurwerk terecht en zorgen voor extreme slijtage.

 

 

Wanneer is een onderhoudsbeurt nodig?

Normaal gesproken heeft uw klok iedere 6 à 7 jaar een onderhoudsbeurt nodig. Als het uurwerk na verloop van jaren niet meer goed slaat of stil gaat staan is het zeker tijd voor een onderhoudsbeurt!

Maar:

  • als u bij het opwinden van de klok of bij het optrekken van de gewichten vreemde geluiden hoort of,
  • als u merkt dat, bij het opwinden van de klok, de opwindsleutel terug wil draaien, of
  • als, bij klokken met gewichten, deze af en toe doorschieten, wilt u dan zo snel mogelijk contact met mij opnemen?

Dit soort klachten kunnen zeer ernstige schade aan het uurwerk tot gevolg hebben, ook is persoonlijk letsel hierbij niet uit te sluiten!