Niets is zo verwarrend als een klok die u probeert te foppen. U kijkt naar de wijzers en ziet dat het 3 uur is, maar vervolgens slaat de klok gerust 11 keer op de bel of gong. Het aantal slagen op de bel komt niet meer overeen met de tijd op de wijzerplaat. We zeggen dan dat het slagwerk ontregeld of ‘van slag’ is.
Inhoudsopgave
De 5 meest voorkomende oorzaken van een ontregeld slagwerk
Een slagwerk dat niet meer synchroon loopt met de wijzers, kan verschillende oorzaken hebben. Dit zijn de redenen die wij in onze werkplaats in Alkmaar het vaakst tegenkomen:
- Verdraaiing van de urenwijzer: De korte urenwijzer zit vaak klemmend op de as gemonteerd. Als u hier tijdens het afstoffen per ongeluk tegenaan stoot en de wijzer verschuift, geeft de klok visueel een heel ander uur aan dan het mechanisme aan de binnenkant ‘denkt’ dat het is.
- Te snel verzetten van de wijzers: Heeft u een antieke klok met een sluitschijf en heeft u de wijzers verzet zonder de klok op elk half en heel uur rustig te laten uitslaan? Dan raakt de synchronisatie tussen de wijzers en het slagwerk direct verstoord.
- De veer of het gewicht is afgelopen: Als het gewicht van het slagwerk de bodem van de kast raakt, of de veer van het slagwerk is niet ver genoeg opgewonden, stopt het slaan. Omdat het gaande werk (het deel dat de tijd bijhoudt) wel gewoon doorloopt, lopen de wijzers vooruit terwijl het slagwerk stilstaat.
- Vervuiling en achterstallig onderhoud: Oude, ingedroogde olie en stofophopingen kunnen ervoor zorgen dat het slagwerk houterig opstart of juist veel te vroeg stopt. Dit resulteert vrijwel altijd in een onjuist aantal slagen.
- Mechanische slijtage: Bij oudere of intensief gebruikte klokken kunnen cruciale onderdelen, zoals de lichter of de zaag, versleten raken. De klok mist daardoor een slag of blijft juist eindeloos doorslaan.
Wat kunt u doen als uw klok van slag is?
Het weer ‘op slag’ brengen van uw uurwerk hangt volledig af van het type mechanisme in uw klok. Voordat u actie onderneemt, is het belangrijk om vast te stellen of u een zaagslagwerk of een uurwerk met sluitschijf heeft:
- Het zaagslagwerk (vaak na 1960): Dit type vindt u meestal in modernere klokken, zoals Warmink tafelklokken, Zaanse klokken, moderne staartklokjes, Sallander klokken, staande klokken en meer moderne wandklokken. Het mechanisme dankt zijn naam aan een halfrond, gekarteld onderdeel (de zaag) dat het aantal slagen nauwkeurig telt.
- De sluitschijf (vaak vóór 1940): Dit is aanwezig in oudere, antieke klokken zoals Franse pendules en de meeste Friese klokken. Dit mechanisme herkent u aan de grote schijf met inkepingen aan de achterzijde van het uurwerk. Het volgt stug een vaste volgorde, ongeacht waar de wijzers op dat moment naar wijzen.
Binnen de categorie van de sluitschijf maken we nog een klein onderscheid in de aandrijving:
- Klokken met een sluitschijf en veeraandrijving
- Klokken met een sluitschijf en gewichtsaandrijving
- Klokken met een touwtje
💡 Weet u niet zeker welk type slagwerk uw klok heeft? Geen probleem. Kies dan altijd voor de methode en de instructievideo van de sluitschijf. Dit is de veiligste manier om schade te voorkomen.
Stap-voor-stap handleiding: breng uw klok weer op slag
Nu u weet welk type slagwerk uw klok heeft, kunt u de synchronisatie handmatig herstellen. Volg de stappen voor uw specifieke klok heel nauwkeurig.
Methode 1: Een klok met een zaagslagwerk weer op slag brengen
Een klok met een zaagslagwerk kan door zijn constructie eigenlijk niet zomaar uit zichzelf van slag raken. Gebeurt dit toch? Dan is de urenwijzer (de korte wijzer) simpelweg verschoven op de as. Dit lost u heel eenvoudig op:
- Luister en tel: Laat de klok slaan op een heel uur en tel heel nauwkeurig hoe vaak de klok slaat (bijvoorbeeld: de klok slaat 4 keer).
- Verplaats de korte wijzer: Pak de korte urenwijzer voorzichtig tussen uw duim en wijsvinger vast.
- Draai naar het juiste cijfer: Schuif de korte wijzer heel rustig naar het getal dat u zojuist heeft geteld (in dit geval: zet de korte wijzer op de 4). De korte wijzer zit geklemd op een busje en laat zich met lichte druk verschuiven.
- Zet de grote wijzer goed: Nu het slagwerk en de urenwijzer weer kloppen, draait u de grote minuutwijzer rustig rechtsom door totdat de klok weer de werkelijke, juiste tijd aangeeft.
Methode 2: Een klok met een sluitschijf weer op slag brengen
Bij een uurwerk met sluitschijf passen we de stand van de wijzers aan op het ritme van het slagwerk. 💡 Bekijk onze video (onder de tekst), die onderstaande uitleg maakt. Volg deze stappen heel nauwkeurig:
- Laat de klok slaan: Draai de grote minuutwijzer voorzichtig rechtsom tot de klok een heel uur begint te slaan. Let op: dit kan ook gebeuren op een moment dat de grote wijzer ergens anders staat, omdat het mechanisme ontregeld is.
- Tel het aantal slagen: Tel heel nauwkeurig hoe vaak de klok slaat op de bel of gong. Dit aantal is vanaf nu leidend. In het voorbeeld uit onze video geeft de wijzerplaat kwart over 8 aan, maar de klok slaat 7 keer. Het slagwerk ‘denkt’ dus dat het 7 uur is.
- Draai door naar het volgende uur: Omdat de klok op 7 uur staat, is het volgende hele uur op de wijzerplaat 8 uur. Draai de grote wijzer in één soepele beweging door naar de 12 (de stand voor 8 uur). Het halve uur slaat u hierbij over; forceer niets en draai rustig door.
- Laat de klok uitslaan: Zodra de grote wijzer op de 12 staat, begint de klok te slaan. Laat alle slagen volledig uitslaan en tel mee ter controle. Als het goed is, slaat de klok nu exact 8 keer. De wijzers en het slagwerk lopen vanaf dit moment weer synchroon!
- Controleer het resultaat: Voor extra zekerheid laat u de klok nog twee keer slaan. Draai de grote wijzer 30 minuten door naar half 9 (laat hem uitslaan) en draai daarna nog eens 30 minuten door naar 9 uur. Slaat de klok nu netjes 9 keer? Dan is het gelukt: uw klok is weer perfect op slag!
- Zet de klok op de juiste tijd: Nu de synchronisatie hersteld is, kunt u de klok op de actuele tijd zetten. Is het in werkelijkheid bijvoorbeeld 10 over 11? Draai de grote wijzer dan langzaam rechtsom en laat het slagwerk op elk half en heel uur volledig uitslaan tot u de juiste tijd heeft bereikt.
- Als u problemen ondervindt met het op tijd zetten van de klok, kunt u voor meer informatie terecht op deze pagina: ‘Een klok op tijd zetten’.
Deze video laat in slechts 3 minuten zien hoe u een klok met sluitschijf weer op slag kunt brengen
Methode 3: Een klok met sluitschijf en gewichtsaandrijving op slag brengen
Heeft uw klok een sluitschijf, maar werkt deze met gewichten in plaats van veren? Dan is het herstellen van de synchronisatie nóg eenvoudiger:
- Luister en tel: Laat de klok slaan op een heel uur en tel heel nauwkeurig hoe vaak hij slaat (bijvoorbeeld 4 of 8 keer).
- Haal de spanning eraf: Verwijder het gewicht van het slagwerk. Hierdoor kan het slagwerk niet meer ongewenst afgaan.
- Zet de wijzers gelijk: Zet de wijzers nu direct op de tijd die u zojuist heeft geteld (dus op 4 of 8 uur). Omdat het gewicht eraf is, kan er niets forceren.
- Hang het gewicht terug: Uw klok is nu weer perfect op slag! Hang het gewicht rustig terug op zijn plek.
- Zet de klok op de juiste tijd: Draai de grote minuutwijzer nu rustig rechtsom naar de actuele tijd. Laat het slagwerk hierbij op elk half en heel uur volledig uitslaan tot de wijzerplaat de juiste tijd aangeeft.
Methode 4: Een antieke klok met een touwtje op slag brengen
Heeft u een antiek uurwerk met een touwtje aan de zijkant of onderkant van de kast? Dat is heel mooi, want dit is veruit de makkelijkste methode om uw klok weer op slag te krijgen!
- Zet de wijzers goed: Draai de grote wijzer direct naar de actuele, juiste tijd (bijvoorbeeld kwart over 8).
- Trek aan het touwtje: Trek rustig aan het touwtje om het slagwerk handmatig te activeren.
- Herhaal tot de juiste slag: Laat de klok uitslaan. Klopt het aantal slagen nog niet? Wacht tot de bel stil is en trek nogmaals aan het touwtje. Herhaal dit simpelweg totdat het slagwerk exact het uur aangeeft dat op de wijzerplaat staat (in dit geval: tot de klok 8 keer slaat).
Verschil 'Klok op tijd zetten' en 'Klok van slag'
⚠️ Reminder: ‘op tijd zetten’ verwijst naar de wijzers, terwijl ‘van slag zijn’ betrekking heeft op de onbalans tussen wat de klok aangeeft en wat deze laat horen.
Wilt u uw klok op tijd zetten, lees dan verder op de deze pagina.
Blijft uw klok hardnekkig van slag?
Heeft u het stappenplan doorlopen, maar springt het slagwerk na een paar uur direct weer in de war? Dan is er aan de binnenkant iets mis. Vaak is dit een duidelijk signaal van achterstallig onderhoud, waarbij dik geworden olie of mechanische slijtage aan de zaag of sluitschijf de timing verstoort.
Forceer in dat geval niets om ernstige raderwerkschade te voorkomen. Neem uw klok mee naar onze winkel in Alkmaar; wij kijken het mechanisme graag even vrijblijvend voor u na.
