Tikt uw klok onregelmatig, loopt uw slingerklok achter of valt het uurwerk steeds stil? Dit is een probleem dat wij als klokkenmaker erg vaak horen. Gelukkig kunt u dit in veel gevallen eenvoudig zelf oplossen door het slingeruurwerk goed af te stellen.
Wanneer een klok onregelmatig tikt, noemen we dit in ons vakgebied een scheeftikkende klok. In plaats van een rustig en constant “tik-tak-tik-tak”-ritme, hoort u een haperend of ongelijkmatig geluid zoals “tiktak…tiktak”.
Waarom tikt de klok onregelmatig?
Een scheeftikkende klok is bijna altijd het gevolg van een klokkast die niet helemaal correct of waterpas hangt of staat. U kunt dit vaak ook direct zien aan de beweging van het uurwerk. De slinger slaat in dat geval aan de ene kant verder uit dan aan de andere kant, zoals u kunt zien in onderstaande afbeeldingen.
Wilt u weten hoe u dit oplost en hoe u de klok weer rechttikkend maakt, zoals klokkenmakers dat noemen? Een perfect afgestelde klok geeft een prachtig, gelijkmatig ritme. Volg de onderstaande stappen om het slingeruurwerk van uw wandklok of tafelklok weer in balans te brengen.
Stappenplan: Zo maakt u uw klok weer rechttikkend
Volg deze vijf stappen om het slingeruurwerk van uw klok zelf af te stellen:
- Zet of hang de klok optisch recht
Hang uw wandklok op het oog recht of zet uw tafelklok op een vlakke ondergrond. Schuif de kast daarna heel voorzichtig een klein beetje naar links of rechts. Stop zodra het tik-tak-geluid volledig gelijkmatig klinkt (tik…tak…tik…tak). - Bepaal het middelpunt van de slinger
Zorg dat de slinger rustig in het midden hangt. Gebruik de onderkant van de slinger als referentiepunt. Zit er geen afstelplaatje of uitslagplaatje in de klokkast? Plak dan tijdelijk een klein plakkertje op de achterwand als ijkpunt. - Controleer de uitslag naar links
Beweeg de slinger voorzichtig naar links tot u een duidelijke ‘TIK’ hoort. Let goed op de afstand tussen het middelpunt en de positie waarop de klok tikt. - Controleer de uitslag naar rechts
Beweeg de slinger nu rustig naar de rechterkant. Luister opnieuw naar de tik en controleer de afstand tot het middelpunt. - Controleer de balans van het uurwerk
Is de afstand van de slingeruitslag naar links en naar rechts precies even groot? Dan is het uurwerk in balans en tikt uw klok weer perfect recht.
Bekijk onze handige instructievideo
Wilt u liever zien hoe u dit doet? In de onderstaande video laten we stap-voor-stap zien hoe u een klok rechttikkend maakt.
Handige klokkenmaker-tips voor de toekomst
Heeft u het juiste ritme gevonden? Met deze twee praktische tips voorkomt u dat de klok snel weer scheef gaat tikken:
- Tip voor uw wandklok: Geef de juiste positie onopvallend aan op de muur met een klein potloodstreepje. Bij het openen van het deurtje of het optrekken van de gewichten kan de klokkast per ongeluk verschuiven. Dankzij het streepje heeft u de juiste stand zo weer teruggevonden.
- Tip voor uw tafelklok: Zorg dat de klok volledig stabiel staat. Als de ondergrond niet helemaal vlak is, kunt u een klein viltje onder één of twee van de pootjes plaatsen om de klok waterpas te zetten.
Loopt uw uurwerk na deze stappen nog steeds niet helemaal gelijkmatig? Dan is er mogelijk een fijnere afstelling nodig van de gaffel en het anker. Lees hieronder hoe u dit aanpakt.
Geavanceerd afstellen: de gaffel en het anker bijstellen
Hangt uw wandklok of tafelklok visueel kaarsrecht, maar blijft het tikken onregelmatig? Dan is er een fijnere afstelling nodig in het binnenwerk. U moet in dit geval de gaffel voorzichtig verbuigen of verdraaien ten opzichte van het anker.
Dit klinkt misschien technisch, maar met een beetje geduld kunt u dit prima zelf. Om te begrijpen wat u moet doen, leggen we eerst kort uit hoe deze onderdelen samenwerken.
Wat zijn de gaffel, het anker en het ankerrad?
In het binnenste van uw klok, vaak verborgen tussen de messing platen (platines), vindt de tijdsregeling plaats via drie belangrijke onderdelen:
- Het anker: Dit onderdeel heeft de vorm van een ‘dakje’ met twee haakjes.
- Het ankerrad: Een tandwiel waar de haakjes van het anker precies tussen vallen.
- De gaffel: De verticale metalen staaf (of het verlengstuk) die aan het anker vastzit en de slinger vasthoudt.
Wanneer de klok loopt, hoort de gaffel het anker in een perfect, gelijkmatig ritme tussen de tanden van het ankerrad te bewegen. Staat dit anker scheef afgesteld? Dan klopt de timing niet. De klok gaat hierdoor haperen of valt stil.
🕰️ Goed om te weten: Elk uurwerk is uniek. Sommige klokken, zoals een Zaanse klok, hebben een rond afstelplaatje om de gaffel te verdraaien. Bij andere antieke klokken moet u de gaffelstang zelf heel voorzichtig een fractie verbuigen.
Stappenplan: de gaffel nauwkeurig afstellen
Gaat u de gaffel zelf bijstellen? Neem hier echt de tijd voor, want het is een nauwkeurig precisieklusje.
- Zet de klok eerst optisch recht
Zorg er altijd voor dat de klokkast zelf eerst visueel recht hangt of staat. - Verdraai of verbuig de gaffel een fractie
Beweeg de gaffel heel voorzichtig een klein stukje naar links of naar rechts. Doe dit met minimale kracht; een fractie van een millimeter is vaak al genoeg. - Luister naar het ritme
Breng de slinger in beweging en luister goed naar het tikken. Klinkt het ritme al gelijkmatiger? - Herhaal tot de klok rechttikt
Is de tik nog niet perfect? Verstel de gaffel dan weer een heel klein stukje in de tegenovergestelde richting tot u een constant en stabiel “tik-tak-tik-tak” hoort.
Op de onderstaande afbeeldingen ziet u precies hoe het anker tussen de messing platen (platines) is gepositioneerd. Staat dit anker scheef afgesteld? Dan beweegt het niet meer in het juiste ritme tussen de tanden van het ankerrad. Het logische gevolg is dat het uurwerk gaat haperen of zelfs volledig stilvalt.
💡 Wist u dat...
Het constante tikken van uw klok wordt beïnvloed door de temperatuur in uw huis? Omdat de metalen slingerstang bij warmte flink kan uitzetten (en krimpen bij kou), kan een klok in de zomer ongemerkt iets trager gaan lopen. Gelukkig is dit heel eenvoudig te corrigeren met het stelmoertje aan de onderkant van de slinger!
Veelgestelde vragen over het afstellen van een slingerklok
Mijn slingerklok loopt te snel of te langzaam, wat nu?
Als uw klok wel regelmatig tikt, maar niet de juiste tijd aangeeft, moet u de slingerlengte aanpassen. Loopt de klok te snel? Draai het moertje onderaan de slinger dan iets naar beneden. Loopt de klok te langzaam? Draai het moertje dan iets omhoog. Bekijk voor een gedetailleerde uitleg onze onderstaande video over Mijn klok met slinger loopt te snel.
Waarom stopt mijn klok steeds na een paar minuten?
Als de klok na het rechtzetten en het afstellen van de gaffel nog steeds stilvalt, is er vaak sprake van achterstallig onderhoud. Oud vet, stof en slijtage in de lagers (taps) zorgen dan voor te veel weerstand, waardoor het uurwerk stagneert.
Lukt het afstellen niet? Klokkenmaker Lars Dekker helpt u graag
Het nauwkeurig afstellen of repareren van een antiek uurwerk blijft specialistenwerk. Heeft u alle stappen doorlopen, maar blijft uw wandklok haperen, scheeftikken of stilvallen? Of merkt u dat het mechanisme stroef loopt? Breng uw kostbare bezit dan niet in gevaar.
Als ervaren klokkenmaker in Alkmaar zorg ik met liefde en vakmanschap voor reparatie en onderhoud van uw klok.
- Kom langs in de winkel: U bent van harte welkom in onze winkel aan de Koningsstraat 17 in Alkmaar.
- Neem direct contact op: Heeft u een vraag over de kosten of wilt u een afspraak maken?
