Friese klok reparatie verslag - gedetailleerd overzicht
friese klok
reparatie verslag
Benieuwd wat er komt kijken bij de reparatie van een Friese klok?
In dit verslag delen we de transformatie van een klok die wel wat liefde en aandacht kon gebruiken naar een opgeknapte Friese klokkast met daarin een soepel lopend uurwerk. Aan de hand van foto’s en technische uitleg krijgt u een uniek kijkje in onze werkplaats en de ambachtelijke technieken die we gebruiken.
Precisie en geduld
Elke Friese klok vertelt een eigen verhaal, maar na verloop van tijd kan dat verhaal haperen. In dit reparatieverslag nemen we u mee achter de wijzerplaat van een klassiek exemplaar. Van het reinigen van de vervuilde raderen tot het nauwkeurig afstellen van het slagwerk: ontdek hoe ik dit stukje Fries erfgoed weer tot leven hebben gewekt en klaar heb gemaakt voor de volgende generatie. Precisie en geduld zijn de kernwoorden bij de reparatie/restauratie van een Friese staartklok.
Voor mij een leuke uitdaging
Deze Friese klok is al generaties lang in de familie en ik heb van de huidige eigenaresse de kans gekregen om deze unieke klok op te knappen Dit wordt een leuke uitdaging voor mij, want de klok heeft zeker wat liefde en aandacht nodig, zoals u kunt zien op de foto’s in dit verslag. Ik kreeg de vrijheid om mijn vakmanschap de vrije loop te laten, wat de opdracht nog aangenamer maakte.
Ontdek het geheim achter de wijzerplaat. Een stapsgewijs verslag van de reparatie van een Friese klok. Bekijk de foto's en technieken uit onze werkplaats
Kijkje in de werkplaats van de Friese klok klokkenmaker
Natuurlijk begin ik altijd met een algemene inspectie, een gedetailleerde blik op de kast en het vervuilde uurwerk voor de demontage, om de revisie voor te bereiden. Ik zag al snel dat deze klok helaas niet door een professionele klokkenmaker was behandeld en last van een decennia aan oude olie, stof en achterstallig onderhoud.
Rozetten
Er is geprobeerd om de rozetten aan de bovenzijde van de kast met plakband te verstevigen, omdat ze anders uit elkaar zouden rollen.
Goudverf overal
Ook zit er een lelijke goudverf vlek op de wijzerplaat. Is de persoon die dit heeft aangebracht een beetje uitgeschoten? Wat zonde! De persoon was waarschijnlijk gek op goudverf, want ik kom meer hiervan tegen op en rond de wijzerplaat.
Een Friese klok is een erfstuk, een stuk geschiedenis
Een Friese klok is meer dan een tijdinstument; het is een erfstuk dat generaties lang het ritme van een huishouden heeft bepaald. Wanneer zo’n uurwerk stilvalt, stopt er een stukje geschiedenis. Ik doe daarom altijd mijn best om zo’n uniek stuk handwerk zo goed mogelijk te bewaren, waarbij authenticiteit altijd voorop staat.
Foto’s van de reparatie van de Friese klok
Veel mensen vinden het mooi als de details van hun Friese staartklok of Friese stoelklok glimmen en glanzen. Ik zie dan ook veel poetsresten van Brasso voorbijkomen tussen de schakels van de ketting. Iets wat ik sterk afraad, lees hiervoor de Klokkenmaker Tips pagina maar eens. De ketting zal apart moeten worden gereinigd, Brasso resten wil ik absoluut niet in mijn ultrasoon bad waarmee ik uurwerken reinig.
Ook zie ik dat het gewicht hangt aan een vreemde haak, ik zal die ook vervangen tijdens deze reparatie.
Verdere inspectie
Ik ga verder met mijn inspectie en merk op dat ook de rozetten vol zitten met goudverf. Het ornament op de staart van de klok is bedekt met vuil en helaas ook met resten van Brasso-poetsmiddel.
Daarnaast is er bovenop de bel een vleugelmoer gebruikt die afkomstig is uit een bouwmarkt. Deze vleugelmoer heeft bovendien niet de originele schroefdraad, wat echt moet worden hersteld.
De Friese klok is een stuk Nederlandse identiteit
De Friese klok is onlosmakelijk verbonden met de Nederlandse identiteit. Waar in de 18e eeuw de kostbare klokken uit Amsterdam nog onbetaalbaar waren voor het gewone volk, ontwikkelden Friese ambachtslieden in steden als Joure en Sneek een eigen, toegankelijkere variant.
De Friese klok: Een bedreigd icoon in onze moderne huiskamer?
Ik ben altijd blij als ik een Friese klok mag repareren, onderhouden en restaureren. Het is een bekend beeld: bij een verhuizing of een erfenis rijst de vraag: “Wat doen we met de klok?” De Friese staartklok, die decennialang trouw de tijd tikte bij onze (groot)ouders, lijkt soms niet meer te passen in onze huidige manier van leven. Maar is dat terecht? Onze interieurs worden strakker en compacter. De imposante eikenhouten kast van een staartklok wordt dan al snel als ’te groot’ of ’te aanwezig’ ervaren. De schrik voor een hoge reparatierekening zorgt er vaak voor dat de klok in een donkere hoek belandt.
Koester uw Friese klok erfstuk, wil ik u graag meegeven
In een wereld van digitale precisie en stilte wordt de aanwezigheid van een tikkend en slaand uurwerk soms als onrustig ervaren. Juist in een tijd waarin alles tijdelijk en vervangbaar is, vormt de Friese klok een zeldzaam rustpunt. Een Friese klok die geregeld en vakkundig is gerepareerd, gaat moeiteloos weer 30 tot 50 jaar mee. Welke moderne klok of smartphone kan daar tegenop?
En wat ik vaak zie, is dat juist in een modern, wit interieur een antieke Friese klok een fantastisch ‘statement piece’ kan zijn. Het brengt warmte, historie en een ziel in de woonkamer.
Het is ook onbetaalbaar erfgoed: Eenmaal verdwenen, komt dit handwerk nooit meer terug. Het herstellen van een klok is geen kostenpost, maar een investering in het behoud van een uniek stukje Nederlandse geschiedenis.
Controle op slijtage bij deze Friese klok
Ik inspecteer natuurlijk ook het uurwerk op slijtage en zie dat er een dichtgestuikt lager is. Wat zonde dat mijn voorganger deze keuze heeft gemaakt. Buiten de gebruikelijke smalle lagers moeten ook de grotere aandacht hebben en dat wordt heel vaak gedaan op de snellere manier door het materiaal te stuiken. Ik vind dat er een heel nieuw lager moet worden geplaatst, ook al is dat meer werk. Daarbij is het wel noodzakelijk om zo min mogelijk oorspronkelijk materiaal weg te halen.
Ik vervang natuurlijk niet alleen de lagers, want de tappen worden ook hoogglanzend gepolijst. Ik haal ook tin weg op een plek waar te veel is gebruikt.
De Friese staartklok tikt weer zoals hij honderd jaar geleden deed
Wat de Friese klok zo uniek maakt, is de combinatie van techniek en volkskunst. De handbeschilderde wijzerplaten tonen vaak typisch Nederlandse taferelen: van schuifjes op het ijs tot vredige boerenlandschappen. Ook de maanstand en de datum waren geen overbodige luxe; ze hielpen boeren en zeelieden bij hun dagelijkse werk.
Met dat in het achterhoofd werk ik aan de reparatie. Ooit hebben ambachtelijke vakmensen hun deel bijgedragen om deze unieke klok te maken en nu is het mijn beurt om te zorgen dat de Friese klok na reparatie weer vele jaren zijn werk kan doen.
Materiaaleigenschappen bij een Friese klok reparatie
Ik maak nieuwe lagers, waarbij ik natuurlijk rekening hou met de kleur en materiaaleigenschappen, zoals een goede klokkenmaker/restaurateur zal doen. Antiek messing heeft andere eigenschappen dat het messing dat je bij de bouwmarkt haalt. Uit respect voor het uurwerk hou je daar rekening mee, vind ik persoonlijk.
Verderop heb ik een dilemma; het liefst zie ik de putten van het door mijn voorganger gedane stuitwerk niet meer, maar ik wil ook zo min mogelijk oorspronkelijk materiaal wegehalen. Ik kies er dus voor op het zo te laten.
Ankerbekken verzolen bij een Friese klok
De ankerbekken vertonen ook slijtage dat moet worden opgelost. Ik ga de ankerbekken verzolen, iets dat ik bij de revisie van een Friese klok automatisch doe. Ankerbekken verzolen is een specialistische reparatie waarbij de versleten raakvlakken van het anker in een uurwerk worden vernieuwd. Het anker is het onderdeel dat heen en weer tikt tegen het tandwiel (het gangrad). Na decennia van trouwe dienst slijten de tanden van het gangrad diepe groeven in de bekken van het anker. Hierdoor gaat de klok onregelmatig tikken of stopt hij er helemaal mee.
Hoe werkt het verzolen bij een Friese klok? In plaats van het hele anker te vervangen — wat bij antieke klokken vaak niet eens kan — past een klokkenmaker de volgende techniek toe:
- Slijpen: De ingesleten groeven worden uit de ankerbekken geslepen.
- Staalplaatjes aanbrengen: Op de bekken worden flinterdunne plaatjes van gehard staal (de ‘zolen’) aangebracht.
- Polijsten: Deze nieuwe zolen worden spiegelglad gepolijst zodat het gangrad er weer zonder weerstand overheen glijdt.
- Afstellen: De diepte van de gang wordt opnieuw afgesteld zodat de klok weer een perfecte ’tik-tak’ heeft.
Waarom is dit belangrijk, vraagt u zich misschien af?
- Behoud van originaliteit: Het authentieke, handgesmede anker blijft behouden.
- Levensduur: Een verzoold anker is vaak harder en slijtvaster dan het origineel.
- Precisie: De klok loopt weer op tijd en verbruikt minder kracht van de gewichten.
Wist u dat? Bij Friese klokken is het anker vaak van ijzer. Omdat dit materiaal relatief zacht is, is verzolen na 40 of 50 jaar bijna altijd noodzakelijk voor een goede werking.
Ik ga verder met de Friese klok reparatie
De menie is nog in vrij redelijke staat, maar er zit een breuk in de belbeugel, die ik eerst moet hardsolderen. De belbeugel is het gebogen metalen deel dat aan de belstok vastzit en waar de bel daadwerkelijk op staat. Als de belbeugel te los zit of de belplank is uitgesleten, rammelt de klok bij elke slag. Daarna zet ik de plaat opnieuw in de menie.
Raderwerk reinigen en trommelen
Terwijl het raderwerk wordt gereinigd en daarna natuurlijk nog getrommeld heb ik mooi de tijd om de ornamenten de ontdoen van de aangebrachte goudverf. Ook retoucheer ik de wijzerplaat voor zover dit in mijn vermogen ligt.
Sporenset van een Friese klok
Ik vervang ook eigenlijk altijd de sporenset van de Friese klok, het geheel van tandwielen dat zich direct achter de wijzerplaat bevindt.
Ik heb ook een mooie haak gemaakt, ziet u de vernieuwde haak aan de katrol?
Ook deze Friese klok kan weer worden doorgegeven aan de volgende generatie
Nadat alle onderdelen zijn gereinigd en getrommeld zijn kan het uurwerk weer in elkaar worden gezet, worden gesmeerd ook worden afgesteld. Met gespecialiseerde technieken zijn decennia aan stof verdwenen, de tappen gepolijst, versleten lagers verbust kan elk radertje weer zonder weerstand zijn werk doen.
Ik plaats het uurwerk in zijn kast en de klok kan gaan proeflopen. Zodra ik tevreden ben mag de klok weer terug naar de klant.
Helaas mist dit uurwerk wel het wekkerwerk, maar in overleg met de klant heb ik dit zo gelaten.
Het eindresultaat is een Friese klok die weer gezien mag worden en waarop de familie terecht heel trots mag zijn
Heeft uw antieke Friese klok onderhoud nodig? Ik repareer Friese staartklokken en stoelklokken en door mijn jarenlange ervaring is uw Friese klok echt in vertrouwde handen.
Heeft u een Friese klok die al jaren stilstaat of niet meer op tijd loopt? Gun uw prachtige klok uurwerk de zorg die het verdient.
- Wilt u weten wat ik voor u en uw klok kan betekenen?
- Wilt u een gratis en vrijblijvende prijsopgave?
- Wilt u een reparatie met garantie en goede service?
- Neem vandaag nog contact op en laat ons uw Friese klok vakkundig en professioneel onderhanden nemen.
We hebben ook een prachtige, uitgebreide serie artikelen over de Friese klok op onze website staan. Lees over de geschiedenis, we bespreken details op de wijzerplaat, diverse bijzondere Friese klokken komen aanbod en natuurlijk vergeten wij de klokkenmakers zelf niet. Deze serie mag u echt niet missen als u een liefhebber van Friese klokken bent.
De Friese klok is veel meer dan een instrument dat de uren telt; het is een tastbare herinnering aan een rijk verleden. In de 18e-eeuwse werkplaatsen van Joure en Sneek legden meester-klokkenmakers met engelengeduld de basis voor dit icoon. Terwijl de wereld om hen heen steeds sneller ging draaien, creëerden zij een uurwerk dat juist rust en ritme in de Friese huiskamer bracht. Geen enkele klok is hetzelfde; elk exemplaar is een unieke combinatie van trots en handwerk. Wie vandaag de dag naar het vertrouwde getik luistert, hoort de hartslag van generaties vakmanschap.
Weet u dat ik blogs schrijf over allerlei interessante onderwerpen? Klik hieronder op een regel.
Ellliot pubklok reparatie
Beroemde klokkenmaker JJ Elliott uit Londen
F.W. Elliott pubklok restauratieverslag
Veerspanning reguleren met snek of maltezerkruismechanisme
Compensatieslinger
De comtoise klok – Morbier klok
Op slag brengen van een uurwerk met sluitschijf
Christiaan Huygens slingeruurwerk
Afstellen van het slingeruurwerk van uw klok
Wanneer is een onderhoudsbeurt nodig voor mijn klok?
De geschiedenis van de Zaanse klok
Lars Dekker – de klokkenmaker die met zijn tijd mee gaat
