De Albert Heijn Jubileumklok (1962):
Een Zaanse traditie herleeft in dit cadeau voor het 75-jarig bestaan
Wie in de jaren zestig of zeventig een huiskamer in Nederland binnenstapte kon er bijna niet omheen: de Zaanse klok boven de bank. Maar tussen de miljoenen machinale stijlklokken uit die tijd bevindt zich één heel bijzonder exemplaar: de Albert Heijn Jubileumklok uit 1962, in de volksmond de ‘AH-klok’.
Ter gelegenheid van het 75-jarig bestaan van de supermarktketen in 1962 besloot de directie het personeel een uniek bedrijfserfgoed-cadeau te schenken. Dit was ook de definitieve kroon op de twintigste-eeuwse revival van de streekklok. Achter dit gezochte collectors item schuilt een prachtig verhaal dat de opkomst van de bekende kruideniersfamilie verbindt met de absolute hoogtijdagen van de klokkenmakerij.
Uniek bedrijfserfgoed-cadeau van AH aan het personeel
Ter gelegenheid van het 75-jarige bestaan van supermarktketen Albert Heijn wilde de directie — onder leiding van de gebroeders Jan en Gerrit Heijn — al hun 5.000 medewerkers een blijvend en waardevol geschenk geven.
Toen de directie in 1962 zocht naar het ultieme jubileumgeschenk voor haar medewerkers wilden zij iets geven dat de ziel van deze oprichtersfamilie weerspiegelde. Deze Zaanse klok uit 1962 is dan ook geen willekeurig modern stijlontwerp, maar een getrouwe replica van een originele, antieke zeventiende-eeuwse Zaanse klok van de legendarische meester Jan Koogies (meer over de bekende Koogies familie leest u hier).
Een originele, antieke Jan Koogies-klok hing destijds in hun ouderlijk huis. Dat stond midden in de Zaanstreek, waardoor de keuze voor een ‘Zaanlander’ als jubileumgeschenk een prachtig en betekenisvol eerbetoon was aan de wortels van het bekende familiebedrijf.
Deze klok werd niet commercieel verkocht, maar in een gelimiteerde oplage exclusief uitgedeeld aan de 5.000 personeelsleden die op dat moment in dienst waren. De prestigieuze koninklijke zilverfabrikant Van Kempen & Begeer uit Voorschoten kreeg de prestigieuze opdracht om deze 5.000 zogeheten ‘AH-klokken’ onder hoogspanning binnen slechts zeven maanden te produceren.
Industrieel meesterschap: De samenwerking tussen drie topfabrikanten
Het bleek een gigantische uitdaging om binnen zeven maanden 5.000 identieke klokken grotendeels met de hand te assembleren. Voor de realisatie en de veeleisende serieproductie zocht Albert Heijn in 1962 de samenwerking met drie nationale en internationale zwaargewichten. Geen enkele fabriek deed dit alleen; elk bedrijf droeg bij vanuit zijn eigen, specifieke expertise om dit unieke stukje industrieel erfgoed te smeden.
1. Koninklijke Van Kempen & Begeer (Zilver- en Metaalfabriek)
Van Kempen & Begeer was gespecialiseerd in hoogwaardige zilver- en metaalbewerking, waardoor het gietwerk van de messing ornamenten van ongekende, scherpe kwaliteit werd. Zij kregen ook de opdracht om de complete klokken te assembleren. Omdat de zilverfabriek in Voorschoten zelf geen klokkenuurwerken produceerde, werd er een grote partij mechanische uurwerken geïmporteerd uit Duitsland (onder andere van Hermle).
De firma Van Kempen & Begeer was specifiek verantwoordelijk voor al het hoogwaardige messing giet- en freeswerk. Zij maakten:
- Het rijkgedecoreerde messing belhek aan de voorzijde, waarin subtiel het AH-logo, het Hofleveranciers-schild en de iconische tekst “Nu Elck Syn Sin” zijn meegegoten.
- De ruitvormige slinger met de ruiter te paard, de kenmerkende peervormige gewichten en de wijzers.
- De zijpanelen van messing met afbeeldingen van de allereerste AH-winkel in Oostzaan.
2. Warmink/WUBA (Klokkenfabriek en Houtbewerking)
Hoewel Van Kempen & Begeer de leiding had over de metaalbewerking, werd voor de productie van de houten klokkasten (de behuizingen) nauw samengewerkt met de Almelose klokkenfabriek Warmink. Warmink (ook bekend als WUBA – Warmink Uurwerken en Barometers Almelo) was een bekende Nederlandse klokkenfabriek, opgericht in 1929 in Almelo. Het bedrijf was in die tijd de onbetwiste marktleider in Nederland voor de massaproductie van houten Zaanse stijlklokken. Zij droeg de eindverantwoordelijkheid voor de complete houtbouw en leverden:
- De klokkasten met het kenmerkende zadeldakje.
- De vakkundige meubelafwerking en het lakwerk om de klok de authentieke 18e-eeuwse uitstraling te geven.
3. De Duitse Uurwerkproducenten (Uurwerken)
Voor het mechanische binnenwerk werd gekozen voor betrouwbare, mechanische uurwerken van Duits fabrikanten. Dit moderne twintigste-eeuwse binnenwerk zorgde voor een onderhoudsvriendelijke en nauwkeurige tijdmeting in de Nederlandse huiskamers.
De uiteindelijke eindassemblage van de Albert Heijn jubileumklokken werd volledig verzorgd door de zilver- en metaalwarenfabriek Koninklijke Van Kempen & Begeer in hun fabriek in Voorschoten.
Hoewel de klok uit onderdelen van verschillende fabrikanten bestond, lag de logistieke en technische montage in de handen van deze hoofdaannemer:
- De rol van Van Kempen & Begeer: Omdat Albert Heijn de opdracht rechtstreeks bij deze koninklijke zilver- en metaalfabrikant had neergelegd Van Kempen & Begeer uit Voorschoten, fungeerde Begeer als de centrale eindmonteur. Zij ontvingen de toeleveringen van de andere partijen en voegden alles samen tot één werkend product.
- Toelevering van de kasten: Klokkenfabriek Warmink (WUBA) Almelose klokkenfabriek Warmink fabriceerde de eikenhouten behuizingen en leverde deze kant-en-klaar af bij de fabriek van Begeer in Voorschoten.
- Toelevering van de raderwerken: De mechanische kettingtrekuurwerken kwamen rechtstreeks in grote partijen aan vanuit de Duitse uurwerkproducenten (Hermle, Urgos en Jauch).
- Eindmontage: In de werkplaatsen van Van Kempen & Begeer pasten de monteurs de Duitse raderwerken in de houten kasten Almelose klokkenfabriek Warmink. Vervolgens monteerden zij hun eigen gegoten messing onderdelen—zoals de wijzers, het speciaal voor Albert Heijn ontworpen belhek, de gewichten en de ruitvormige slinger—op de klok.
Na deze assemblage in Voorschoten werden de klokken direct verpakt en klaargemaakt voor distributie naar de duizenden Albert Heijn-medewerkers.
Determinatie: Hoe herkent u een echte AH-klok?
Voor verzamelaars, taxateurs en liefhebbers van antiek zijn de materiële en technische kenmerken van doorslaggevend belang om de klok correct te onderscheiden van een echt antiek exemplaar. Waar een originele Zaanse klok uit de zeventiende of achttiende eeuw wordt aangedreven door koorden over katrollen, maakt de jubileumklok uit 1962 gebruik van moderne metalen schakelkettingen.
Het uurwerk zelf is bij het origineel een handgemaakt strippenuurwerk, terwijl de Albert Heijn-variant is uitgerust met een machinaal Duits uurwerk met platines. Ook de versieringen aan de buitenkant verraden de herkomst direct: de antieke varianten tonen klimmende leeuwen of christelijke deugden op de zijkant en dragen vaak de signatuur van de historische maker. De jubileumklok toont hier het kenmerkende winkeltje van Oostzaan en het gekroonde Hofleveranciers-logo.
De huidige marktwaarde van de AH-klok
Vanwege de ongekend hoge productiekwaliteit van Warmink en het gietwerk van Van Kempen & Begeer zijn veel van de 5.000 geproduceerde exemplaren na ruim zestig jaar nog altijd uitstekend bewaard gebleven. Hoewel de klokken door klokkenmakers logischerwijs niet als echt ‘antiek’ worden geclassificeerd omdat ze de grens van 100 jaar nog niet hebben bereikt, zijn ze als industrieel erfgoed en Zaanse nostalgie nog wel gewild onder een specifieke groep verzamelaars.
De marktwaarde op platforms zoals Marktplaats varieert al jaren stabiel tussen de €50,- en €100,-. De exacte waarde is volledig afhankelijk van de uiterlijke staat van het en de technische werking van het mechanische binnenwerk.
Van dorpsbazaar in Oostzaan tot aan het Alkmaarse Fnidsen
De wortels van het Albert Heijn-imperium liggen verankerd in de Noord-Hollandse bodem. Het begon allemaal in 1887, toen de 21-jarige Albert Heijn op zijn trouwdag de kleine kruidenierszaak van zijn vader in Oostzaan overnam. De geschiedenis van die vroege beginjaren is uitgebreid gedocumenteerd op de geschiedenispagina van Albert Heijn zelf.
Albert Heijn bleek een visionair ondernemer. Na een succesvol filiaal in Purmerend opende hij al snel zijn allereerste winkels buiten de directe Zaanstreek. Zijn oog viel daarbij op de historische binnenstad van Alkmaar, waar hij het derde Albert Heijn-filiaal opende aan het Fnidsen — destijds een bruisende handelsstraat en vandaag de dag bijna bij onze eigen klokkenwerkplaats om de hoek! Vanuit deze Noord-Hollandse handelsgeest groeide de kleine kruidenier uit tot een wereldconcern.
Iconografie: Verborgen historische details in het messing
Wie de Albert Heijn-jubileumklok van dichtbij bestudeert, ontdekt dat het messing beslag vol zit met zeer specifieke uiterlijke kenmerken die direct verwijzen naar de geschiedenis van het familiebedrijf en de Zaanstreek.
Op de messing belhekken aan de zijkant is een gravure aangebracht van het allereerste houten winkelpandje van Albert Heijn in de Kerkbuurt van Oostzaan. Dit is de exacte, historische locatie waar de 21-jarige Albert Heijn op zijn trouwdag in 1887 de kruidenierszaak overnam van zijn vader. De winkel mat destijds slechts 12 vierkante meter. Terwijl Albert met de hondenkar bestellingen rondbracht, runde zijn echtgenote Neeltje de Ridder de verkoopruimte.
Subtiel verwerkt in het messing, vlak boven de wijzerplaat, bevindt zich bovendien een miniatuurversie van het logo van het predicaat Hofleverancier. Albert Heijn ontving deze koninklijke onderscheiding in 1927 ter gelegenheid van het 40-jarig bestaan van de onderneming. De voorzijde van het belhek draagt tot slot de klassieke en onmisbare tekst “Nu Elck Syn Sin”, traditioneel bekroond door een messing gietstuk van Atlas die het hemelgewelf op zijn schouders draagt.
Albert Heijn museumwinkel op de Zaanse Schans
Rondom dit model hardnekkig bovendien een bekende fabel over het winkelpandje op de Zaanse Schans. Veel mensen denken dat het originele winkelpandje uit Oostzaan destijds is verhuisd naar deze toeristische trekpleister. De historische werkelijkheid is echter dat het oorspronkelijke houten winkelpand in Oostzaan in de twintigste eeuw volledig is gesloopt. De bekende Albert Heijn Museumwinkel op de Zaanse Schans, geopend in 1967, is een reconstructie die is samengesteld uit twee ándere historische panden uit Zaandam en Westzaan. Wel bezit dit museum de authentieke toonbank en de originele inventarisstukken waar Albert en Neeltje destijds in Oostzaan achter hebben gestaan.
Loopt uw Albert Heijn-jubileumklok niet meer op tijd?
Hoewel de AH-klok uit 1962 geen eeuwenoud antiek is, vormt hij na ruim zestig jaar wel een prachtig stuk sfeervol industrieel erfgoed én een dierbaar familiestuk. Heeft u zo’n gelimiteerd exemplaar thuis aan de muur hangen en tikt het uurwerk niet meer? In onze winkel-werkplaats in Alkmaar — vlak bij dat historische derde AH-filiaal aan het Fnidsen — herstellen wij uw jubileumklok met alle liefde.
Neem vandaag nog vrijblijvend contact met ons op of loop eens binnen!
Uw volgende stap in de tijd:
- 🛠️ Bezoek onze werkplaats in Alkmaar:
Neem uw klok gerust mee naar onze winkel aan de Koningsstraat 17 in Alkmaar voor een vakkundige inspectie en een vrijblijvende prijsopgave. U kunt ons binnen de openingstijden bellen op 072-5122101, maar voor advies op maat willen we uw klok in onze winkel/werkplaats bekijken. Bekijk onze contactpagina. - 🕰️Wilt u terug naar de Zaanse klok overzichtspagina? Ga naar de start van onze Zaanse Serie.
- 🛠️ Zaanse klok onderhoudsbeurt/reparatie:
Bent u geïnteresseerd in de fases van een onderhoudsbeurt? (Bekijk hier onze pagina over Zaanse klok onderhoudsbeurt & reparatie). - 🕰️ Maak kennis met de eerste meester:
Ontdek het complete, avontuurlijke levensverhaal van Zaanse klokkenmaker Kornelis Volger. Lees hoe hij windmolens inzette om zijn klokken te bouwen en de regio veroverde. Lees hier ons uitgebreide blog over klokkenmaker Kornelis Volger →